صنعت دام و طیور و آبزیان
مدیریت کلی شترداری در ایران

مدیریت پرورش شتر در کشور
مدیریت کلی شترداری در ایران

قسمت سوم

مهندس عباس خدایی

از دورانی که انسان برای اولین بار به کار پرورش شتر مشغول گردید، نیازهای غذایی این حیوان را از مراتع طبیعی برآورده ساخت و هم اکنون نیز در بیشتر کشورهای دنیا به پرورش شتر به همان صورت اولیه و با استفاده از مراتع طبیعی، معمول و متداول است.
با توجه به این که پرورش شتر با استفاده از مراتع و به‌صورت چرای آزاد، عملی‌ترین و در عین حال از نظر اقتصادی با صرفه‌ترین روش‌ها (از نظر رایگان بودن خوراک) می‌باشد. پرورش شتر همچنان با روش استفاده از مراتع انجام می‌گیرد.
پرورش شتر در میان شترداران همیشه بر مبنای تجربیات عملی بوده است که طی سالیان دراز انجام می‌گرفته است اما در شرایط حاضر می‌بایست با توجه به افزایش جمعیت شتر نیاز به مصرف پروتئین بیشتر، تحولی در حرفه شترداری به‌وجود آید؛ از این رو، روش‌های جدید پرورش شتر بایستی ارائه شود تا این که بتوان از استعدادها و قابلیت‌های طبیعی شتر نظیر تولید گوشت، شیر، کرک و مو، پوست و ... استفاده و از این دام در مناطق مختلف در جهت اشتغال‌زایی و افزایش تولید بهره گرفت.
با بهبود سیستم‌های پرورشی و برنامه‌های اصلاح‌نژادی، افزایش تولید علوفه در مراتع، استفاده بهینه از غذاهای موجود، نظیر استفاده از پس‌چر مزارع، کاشت گیاهان مرتعی در اراضی شور و اراضی با آب‌های شور و برنامه‌ریزی جهت بهداشت و درمان شترها می‌توان میزان تولیدات شتر را افزایش داد.
مدیریت صحیح در مورد ایجاد ترکیب گله مناسب مانند: حذف ماده‌های نامناسب از نظیر تولیدمثل و نرهای مازاد بر نیاز گله و نرهای ناتوان، مدیریت تولیدمثل (نظیر تغذیه مناسب ماده‌ها و نرهای بالغ) انتخاب لوک‌های (شترهای نر مولد) مناسب جهت جفت‌گیری و جلوگیری از بروز هم‎خونی در گله، مدیریت قبل و بعد از زایمان، ایجاد شرایط محیطی مناسب جهت زایمان ماده‌ها و جلوگیری از تلفات دیلاق‌ها در موقع تولد و شیرخوارگی می‌تواند تأثیر بسزایی در امر تولید و بالا بردن راندمان گله داشته باشد.

بررسی ترکیب گله در شترهای کشور
با توجه به صفات و خصوصیات تولیدمثل شتر، ترکیب در گروه‌ها و گله‌هایی که چندین سال از تشکیل آن گذشته و به اصطلاح از نظر ساختار گله در حالت طبیعی قرار گرفته باشند (معمولاً پس از 5 تا 10 سال از تشکل گله) به‌صورت تقریبی زیر است:


توضیح اینکه معمولاً شترداران در شیوه پرورش گسترده تمایلی به نگهداری نرهای یک‌ساله تا چهارساله را داشته و علاقه‌ای به فروش نر قبل از سنین 5 تا 6 ساله را ندارند؛ زیرا با توجه به مجانی بودن علوفه مراتع و رشد طبیعی حیوان و رسیدن به سن بلوغ کامل مقدار درآمدی را که نصیب دامداران می‌کند (باتوجه به وزن بیشتر حیوان) ظاهراً درآمد بیشتری خواهد بود که البته می‌بایست با توجه به تلفات احتمالی دام در مراتع از نظر بیماری‌ها، شرایط محیطی، تصادف دام با وسایل نقلیه و هزینه مالی سرمایه (قیمت دام)، این موضوع را مورد بررسی قرار داد که شاید عدم فروش نرهای مازاد در سن پایین از نظر اقتصادی به صرفه نباشد.


اصلاح نژاد شتر
با توجه به این که مناطق پرورش شتر داشتی، از سخت‌ترین و نامساعدترین شرایط محیطی جهت پرورش دام (در بین نواحی پرورش گاو و گوسفند) است و این مناطق از نظر رطوبت، درجه حرارت محیط، شوری آب، میزان تولید علوفه، تنوع گیاهان مرتعی از لحاظ میزان خوش خوراکی و دارا بودن احتیاجات غذایی در شرایط مطلوبی نبوده و اصلاح این مناطق در حال حاضر از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نمی‌باشد و نظر به اینکه حدود 70 درصد تولیدات دام ناشی از اثرات محیطی است و 30 درصد بقیه تولیدات می‌تواند به خاطر اصلاح‌نژاد (آنهم به شرطی که شرایط زیستی به خطر نیفتد) افزایش یابد.
با توجه به شکنندگی شرایط محیطی کشور به‌‌ویژه در مناطق پرورش شتر، اصلاح‌نژاد در جهت افزایش وزن به هیچ وجه در شترهای کشور توصیه نمی‌گردد؛ زیرا افزایش وزن دام نیاز به آب و غذای بیشتری دارد که امکان تهیه این دو منبع در این اکوسیستم کشور وجود ندارد و می‌تواند سبب تخریب بیشتر مراتع کشور گردد.
پیشنهاد می‌گردد در شرایط فعلی کشور ابتدا بهبود شرایط محیطی در حد امکان مانند تأمین آب سالم بهداشتی، پوشش گیاهی مراتع و بهبود وضعیت مراتع (کاشت گیاهان مرتعی)، دادن غذای کمکی در فصل باروری و زایمان شترها (در فصل زمستان) و انجام عملیات بهداشتی و درمانی در جهت افزایش بازدهی و بهره‌وری، بسیار مناسب خواهد بود.
در گام بعدی جهت اصلاح‌نژاد عمدتاً باید افزایش مخزن ژنی شترها و افزایش گله‌های مادری و تنوع توده نژادی شترها مورد حمایت و پشتیبانی قرار گیرد و ایستگاه‌های پرورش شتر موجود در کشور مورد حمایت علمی و مدیریتی قرار گیرد و از حالت دولتی به صورت نیمه دولتی و تعاونی تبدیل شود تا دست مدیران در انجام فعالیت‌ها باز باشد.
حذف بورکراسی غیرضروری مورد توجه قرار گیرد و در گام‌های بعدی، محققین اقدامات لازم را در جهت افزایش ضریب تبدیل غذا به گوشت و شیر (افزایش وزن دام) و کاهش سن بلوغ دام با توجه به استقبال بسیار زیاد جامعه نسبت به مصرف گوشت و شیر شتر، انجام دهند. البته می‌بایست از بهبود کمیت و کیفیت کرک شتر نیز غافل نباشیم. همچنین موضوع فرآوری محصولات شتر (شیر، گوشت، کرک) مورد توجه و تأکید قرار گیرد. 
ادامه دارد

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۴۱- تیر ۱۳۹۹
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow