صنعت دام و طیور و آبزیان
فناوری‌ های جدید در نوغانداری

بررسی وضعت نوغانداری در ایران
فناوری‌ های جدید در نوغانداری

سورنا بهزاد‌پور

بخش دوم

سوابق نوغانداری در کشور، پتانسیل‌ها، مزیت‌ها، اهداف و چشم‌اندازهای آینده نوغانداری در ایران و همچنین اقدامات انجام شده در این راستا، در شماره قبل مجله «دام و کشت و صنعت» و در بخش اول گفت‌وگو با مهندس عدیل سروی، رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور به چاپ رسید. اینک بخش دوم و پایانی این مصاحبه:

تحریم‌ها و شیوع کرونا چه تأثیراتی بر صنعت نوغانداری داشته‌اند و چه سیاست‌های حمایتی در این شرایط را دنبال می‌کنید؟
تأثیرات شرایط موجود بر صنعت نوغانداری و اقدامات انجام شده برای حمایت از این صنعت را به طور کلی از چند جهت می‌توان بررسی کرد:
اول، تامین و توزیع تخم نوغان و پرورش کرم ابریشم؛ با توجه به اینکه 75 درصد ابریشم دنیا در چین تولید می‌شود و این کشور بیشترین قدمت و بالاترین میزان تولید و تکنولوژی پرورش کرم ابریشم را دارد، لذا تامین بخشی از نیاز تخم نوغان کشور از طریق چین انجام می‌پذیرد که به‌خاطر شرایط شیوع کرونا و طبق دستورالعمل وزارت بهداشت و درمان، با ممنوعیت واردات هر گونه موجود زنده مواجه شدیم که این موضوع منجر به تاخیر یک هفته‌ای در واردات تخم نوغان شد.
با انجام هماهنگی‌های مربوطه و به لحاظ عدم وجود بیماری مشترک بین کرم ابریشم و انسان و رعایت تمهیدات و توصیه‌های بهداشتی، پس از یک هفته واردات انجام شد، اما دوره قرنطینه سه هفته‌ای در سردخانه فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) متأثر از شرایط کرونا را طی نمود. پس از ترخیص نیز محدودیت‌های حمل‌ونقل بین استان‌ها و مشکلات تردد نوغانداران و از همه مهم‌تر تعطیلی آموزش‌های کلاسی و جمعی نوغانداران، موانعی در پیشرفت کار به‌وجود آمد.
از طرفی، نبود ارتباط نوغانداری با ویروس کرونا سبب شد امسال اقبال بیشتری به آن صورت گرفته و شاهد افزایش حدود 20 درصدی تولید نوغان باشیم.
دوم، تولید و توزیع نهال توت اصلاح شده؛ وارد نکردن ژرم‌پلاسم درختان توت حسب برنامه پیش‌بینی شده از کشور چین و از دیگر سو، مشکل توزیع نهال‌های توت تولیدی سال 1398 در سطح کشور، محدودیت‌های تردد بین جاده‌ای در محل نهال‌ها را باعث شد. اگرچه، با وجود تاخیر، تمامی نهال‌های تولید شده سال 1398 در 17 استان کشور توزیع شده است.
همچنین، تأخیر در ارسال قلمه‌های آماده به منظور تولید نهال توت در سال 1399 و کشت قلمه‌های توت به منظور تولید نهال به سبب کمبود نیروی کارگری و مشکلات ناشی از بیماری کرونا را در 7 استان مهم کشور شاهد بودیم.
خوشبختانه، به‌رغم بروز مشکلات ناشی از کرونا و محدودیت‌های ایجاد شده، با اتمام فرآیند توزیع تخم نوغان در 31 استان کشور با هماهنگی و مشارکت سازمان جهادکشاورزی استان‌ها و کمیته امداد حضرت امام خمینی (ره) تعداد 46هزار و 500 جعبه توزیع شد که انتظار می‌رود با این تعداد تخم نوغان توزیع شده حدود 1650 تن پیله‌تر ابریشم توسط نوغانداران تولید گردد که در مقایسه با سال گذشته حدود 20 درصد افزایش تولید خواهیم داشت.
به‌علاوه، در سال جاری، تولید نهال توت با هدف‌گذاری یک‌میلیون اصله در 7 استان کشور در حال انجام است و پیش‌بینی می‌شود که حدود یک‌میلیون و 115 هزار اصله نهال تولید شود.
سوم، جذب اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در حوزه نوغانداری؛ که با توجه به اعتبارات تخصیص یافته برای انجام امور تعمیر و تجهیز اماکن و فضاهای اداری و تولیدی، شیوع کرونا سبب ایجاد تاخیر در فرآیند شناسائی، انتخاب پیمانکاران و انعقاد قرارداد با بخش‌های غیردولتی شده که با پیگیری‌های انجام شده، انعقاد قرارداد در زمینه‌های مختلف صورت گرفته و برخی پروژه‌ها به اتمام رسیده و برخی دیگر نیز در دست اقدام است.

در مورداستفاده از فناوری‌های جدید در نوغانداری چه دستاوردی داشته است؟
با توجه به ارزش افزوده قابل ملاحظه فرآورده‌های نوین (جانبی) نوغانداری مانند پودر کرم ابریشم، پودر ابریشم و ... تاثیر بسزای آن بر درآمد بهره‌برداران و توسعه این حرفه، دست‌یابی به فناوری‌های مربوطه بسیار حائز اهمیت است. در این رابطه هماهنگی‌های لازم با شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک علم و فناوری گیلان، دانشگاه گیلان و مرکز تحقیقات ابریشم کشور با محوریت مرکز توسعه نوغانداری در دست اقدام است.

کدام مناطق کشور بیشتر مستعد نوغانداری هستند؟
با توجه به سازگاری درخت توت به عنوان پایه انجام عملیات پرورش کرم ابریشم با شرایط آب و هوایی و اقلیمی مختلف، امکان انجام این فعالیت در تمامی مناطق ایران وجود دارد و در هر نقطه‌ای از کشور که امکان ایجاد توتستان فراهم باشد، پرورش کرم ابریشم نیز مقدور است.

مشکلات و چالش‌های پیش روی توسعه نوغانداری کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
برای توسعه نوغانداری در ایران مشکلاتی وجود دارد که به صورت خلاصه و تیتروار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• پایین بودن تعرفه گمرکی واردات نخ ابریشم و ناکارآمد بودن آن در حمایت از تولید داخلی، به‌طوری‌که تعرفه واردات نخ ابریشم در سال 1380 معادل 200 درصد بوده است و در سال‌های اخیر به 26 درصد رسیده است؛
• تفاوت فاحش قیمت خرید تضمینی پیله‌تر ابریشم با قیمت بازار، علی‌رغم توجه شورای اقتصاد و افزایش 56 درصدی بهای خرید تضمینی در سال جاری نسبت به سال گذشته؛
• کمبود تسهیلات بانکی کم‎بهره برای به‌سازی و نوسازی توتستان‌ها و جایگاه‌های پرورش کرم ابریشم؛
• شیوع بیماری «پبرین» در کشور طی سال‌های اخیر و ایجاد محدودیت‌هایی برای تولید تخم نوغان؛
• بومی و مسن بودن غالب توتستان‎های موجود و بهره‌وری پایین آنها از حیث کمی و کیفی؛
• نبود تعاونی‎ها و تشکل‎های توانمند برای حمایت از فعالان حرفه نوغانداری؛
• نبود برخورداری سازمان‎های جهادکشاورزی استان‎ها از بودجه تملک دارایی‎های سرمایه‎ای توسعه نوغانداری؛
• و کمبود نیروی انسانی متخصص در حوزه فنی.

تعامل با کشورهای پیشرفته در نوغانداری و کسب اطلاعات و انتقال دانش به کشور چگونه است؟
ایران عضو اصلی کمیسیون بین‌المللی نوغانداری است و ریاست کمیته اقتصادی کمیسیون را برعهده دارد. این کمیسیون یک سازمان بین‌دولتی بوده و هدف آن ترویج و توسعه نوغانداری و صنعت ابریشم، بهبود وضعیت فنی، علمی و اقتصادی، شامل: تولید تخم نوغان، تولید ابریشم خام و فعالیت‌های مرتبط بوده که از جمله مهم‌ترین فعالیت‌های آن می‌توان به مواردی مانند: تحقیق و توسعه، آموزش، بورسیه‌های آموزشی، مشاوره، انتشار بولتن و نشریات، به اشتراک گذاشتن منابع ژنتیکی، نشست‌های بین‌المللی و... اشاره کرد. از این رو تبادل اطلاعات و تعامل با کشورهای پیشرفته حوزه نوغانداری و انتقال دانش به کشور، از طریق عضویت در این کمسیون میسر می‌گردد.

امکان نوغانداری از طریق تعاونی‌های روستایی و شرکت‌های بزرگ و حتی مجتمع‎های نوغانداری را چگونه بررسی می‌کنید؟
به لحاظ ماهیت فعالیت نوغانداری در سطوح خرد و کلان (سنتی، نیمه‌صنعتی و صنعتی) امکان انجام این فعالیت توسط بهره‌برداران یا شرکت‌های تعاونی در مقیاس‌های یاد شده وجود دارد و بعضی تعاونی‌های فعال در نوغانداری و صنایع مربوطه در کشور شکل گرفته‌اند.

به توزیع تخم نوغان و گسترش توتستان‎ها اشاره کردید؛ گونه‌های مناسب کرم ابریشم و رقم‌های مناسب توت، تا چه اندازه در کشور وجود دارد؟ و در خصوص متوسط عملکرد در واحد سطح در کشورمان و مقایسه آن با متوسط جهانی و کشورهای پیشرو هم مقداری توضیح دهید.
بانک ژن کرم ابریشم ایران با 110 واریته، از غنی‌ترین بانک ژن‌های خاورمیانه است و با تلاش متخصصان مرکز تحقیقات ابریشم کشور، همه‌‌ساله ارزیابی واریته‌های مختلف کرم ابریشم اعم از وارداتی و تولید داخل انجام می‌شود و واریته‌هایی که بیشترین راندمان و بهترین مقاومت در مقابل بیماری‌ها را داشته باشند، شناسایی و بین نوغانداران توزیع می‌گردد.
علاوه بر مرکز تحقیقات ابریشم کشور، گروه پژوهشی ابریشم دانشگاه گیلان و دانشگاه تربت حیدریه در بررسی‌های میدانی واریته‌های تخم نوغان همکاری دارند، به‎طوری‎که قریب 20 واریته در سال جاری مورد بررسی قرار گرفته است. در عین حال، کمیته راهبری تأمین تخم نوغان کشور هرساله علاوه بر تأمین واریته‌های پرمحصول، نسبت به شناسایی و واردات واریته‌های جدید پرمحصول دنیا اقدام می‌نماید.
در رابطه با نهال توت اصلاح شده نیز 13 واریته درخت توت موجود است و عمده واریته مورد کشت کشور رقم «کن موچی» است که در سال 1352 وارد کشور شده است. این واریته علی‌رغم سازگاری مناسب، حدود 25-20 تن در هکتار تولید برگ دارد که در مقایسه با واریته‌های جدید مورد استفاده کشورهای پیشرفته در حوزه نوغانداری، حدود یک سوم است.
حدود هفت ژرم‌پلاسم برتر شناسایی شده است و آماده‌سازی بستر و اجرای شبکه آبیاری قطره‌ای در حال انجام است که در پایان سال واریته‌های پرمحصول وارد و پس از ارزیابی نسبت به تکثیر آنها اقدام خواهد شد. در عین حال، برگ توت که به‌عنوان ماده اصلی غذای کرم ابریشم است با افزایش تولید و تکثیر از متوسط 180 هزار اصله نهال به یک‌میلیون و 115 هزار اصله در حال افزایش است که علاوه بر استان گیلان، استان‎های آذربایجان شرقی، مازندران، خراسان رضوی، خراسان شمالی، همدان و گلستان در حال تکثیر نهال توت با هدف توسعه نوغانداری می‌باشند.

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۴۱- تیر ۱۳۹۹
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow