سیاستگذاری کشاورزی
کوچک شدن دولت و قوی‌تر شدن بخش خصوصی

رئیس کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق بازرگانی تهران‭:‬

کوچک شدن دولت و قوی‌تر شدن بخش خصوصی

راه حل کشاورزی

مهندس محمدرضا منصوریان

مرداد ماه سال پیش و در میان بحث‌های خروج امریکا از برجام و افزایش تحریم‌ها، بسیاری تحریم‌ها را کم اثر می‌دانستند اما مهندس زرگران با پیش بینی در پیش بودن ماه‌های اقتصادی سخت، راهکار را حذف دلار از تجارت‌های بین‌المللی عنوان کرد کاری که اخیراً چین و روسیه پیشنهاد کرده‌اند و موضوعی که در ایران به تازگی از عملیاتی شدن آن سخن به میان می‌آید.
به بهانه نزدیک شدن به بیست و ششمین نمایشگاه بین المللی اگروفود مصاحبه‌ای با مهندس زرگران، رئیس کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق بازرگانی تهران، انجام دادیم که از نظر می‌گذرد.
تولیدکنندگان محصولات غذایی و مردم از واژه‌ ‮«‬خود تحریمی‮»‬ و کمبود اقلامی می‌گویند که تمام یا بخش قابل توجهی از آن در داخل تولید می شود. چرا کمبود و افزایش قیمت برای برخی از محصولات کشاورزی رخ می‌دهد.
پاسخ این سوال را باید ابتدا در ضعف سیاستگذاری ارزی کشور جستجو کرد. با وجود هشدارهای متعدد بخش خصوصی در ارتباط با لزوم تک نرخی شدن و واقعی کردن نرخ ارز، متاسفانه بانک مرکزی سیاست ثابت نگه داشتن نرخ ارز را در پیش گرفت اما با خروج آمریکا از قرارداد برجام و حتی قبل از شروع شدن عملی تحریم‌های اقتصادی و در شرایطی که هنوز کشور در حال فروش نفت به روال قبلی خود بود، فنر نرخ ارز رها شد و شاهد جهش آن در روزهای انتهایی سال 96 و ابتدایی سال 97 بودیم؛ نوساناتی که هنوز هم به دلیل وجود نااطمینانی در این بازار با - البته دامنه کمتری - ادامه دارند.
اصولاً افزایش نرخ ارز با ایجاد اختلاف قیمتی در داخل و خارج از مرزهای کشور، انگیزه صادرات را افزایش می‌دهد و تولیدکنندگان و صادرکنندگان تمایل بیشتری برای صادرات محصولات خود به خارج دارند.
در این دوره هم افزایش نرخ ارز انگیزه صادرات را افزایش داده است و شاهد افزایش صادرات محصولات غذایی به خصوص محصولات کشاورزی به خارج از مرزهای کشور هستیم که این اتفاق خوب می‌تواند انگیزه کشاورزان برای تولید و صادرات را افزایش دهد.
البته گسترش صادرات محصولات کشاورزی چون پیاز، سیب زمینی و گوجه فرنگی به خارج از مرزهای کشور روی دیگری هم دارد و آن احتمال ایجاد کمبود و افزایش قیمت در بازارهای داخلی است که دولت با ایجاد ممنوعیت‌های صادراتی به طور مقطعی سعی در کنترل آن داشته است ولی این سیاست نتوانسته مانع قاچاق محصولات کشاورزی به خارج از مرزهای کشور شود به طوری که قیمت محصولات کشاورزی چون پیاز، گوجه‌فرنگی و سیب‌زمینی طبق آخرین آمارهای اعلام شده بانک مرکزی ایران در اردیبهشت ماه امسال با افزایش قیمت‌های بالای 200 درصدی رو به رو بوده‌اند. 
اما بروز این اتفاق به آنچه که این روزها تحت عنوان ‮«‬خودتحریمی‮»‬ از آن یاد می‌شود ارتباطی پیدا نمی‌کند، چرا که در واقع خود تحریمی از سوی برخی فعالان اقتصادی به سیاست‌هایی چون پیمان سپاری ارزی اطلاق می‌شود که با الزام صادرکنندگان بزرگ به بازگرداندن ارز حاصل از صادرات به کشور و معاف کردن صادرکنندگان خرد، سبب ایجاد گروهی از صادرکنندگان خرد و کاهش انگیزه فعالیت‌های صادراتی صادرکنندگان بزرگ شده است.
در دوره‌ای، بانک مرکزی ایران در بخشنامه‌ای صادرکنندگان به عراق و افغانستان را از بازگرداندن ارز صادراتی معاف کرد، اما پس از آن اعلام شد که این صادرکنندگان هم ملزم به بازگرداندن ارز هستند و به صادرکنندگانی که ارز را بازنگردانند، ارز دولتی برای واردات مواد اولیه تعلق نخواهد گرفت، در حالی که این معاملات به صورت ریالی صورت گرفته است.

برخی از تولیدکنندگان، اوضاع اقتصادی را دلیلی برای حضور نداشتن در نمایشگاه اگروفود عنوان کرده و از طرف دیگر به نظر می‌رسد تحریم‌ها باعث شده تا شرکت‌های خارجی کمتری در نمایشگاه حاضر شوند؛ حال توجیه برگزاری نمایشگاه با توجه به شرایط مذکور چیست؟

قطعاً شرایط اقتصادی حال حاضر کشور بر حضور تولیدکنندگان در نمایشگاه‌ها تاثیرگذار است، اما توجه داشته باشید که پس از اعمال تحریم‌های اقتصادی عمده بازارهای صادراتی شرکت‌های بزرگ تجهیزات کشاورزی، محصولات کشاورزی و صنایع غذایی ایران به کشورهای همسایه چون عراق، افغانستان، امارات، پاکستان، روسیه، هند و کشورهای اروپایی چون آلمان متمرکز شده است.
این کشورها در حال حاضر بزرگترین واردکنندگان غذا از کشورمان محسوب می‌شوند و برای بازدید از آخرین دستاوردهای صنایع کشاورزی و غذایی ایران از این نمایشگاه بازدید خواهند کرد.
بنابراین برگزاری و شرکت در این نمایشگاه فرصت مناسبی برای به نمایش گذاشتن آخرین دستاوردهای تولیدکنندگان و صادرکنندگان غذای کشور به منظور حضور پررنگ‌تر در بازار کشورهایی که همچنان به تجارت خود با ایران ادامه می‌دهند، فراهم می‌آورد؛ زیرا همانطور که قبلاً هم اشاره شد افزایش نرخ ارز انگیزه تولیدکنندگان را برای صادرات افزایش داده است. 
از طرف دیگر صنایع غذایی ایران از معدود صنایعی است که به طور تاریخی عمدتاً بخش خصوصی در آن فعال بوده است؛ بنابراین درجه انحصار در این صنعت پایین‌تر از صنایع عمدتاً دولتی دیگر است و رقابت در این صنعت جریان دارد.
نمایشگاه آگروفود این فرصت را در اختیار تولیدکنندگان قرار می‌دهد تا آخرین دستاوردها و محصولات خود را به نمایش گذاشته و فرصت حضور محصولات خود را در بازارهای داخلی و خارجی ارتقا دهند. 

براساس بررسی‌های میدانی از نمایشگاه اگروفود سال‌های گذشته این موضوع به وضوح به چشم می‌آمد که شرکت‌ها آنطور که برای ظاهر غرفه خود وقت، دقت و خلاقیت خرج کرده‌اند برای بسته‌بندی محصولات خود چنین انرژی را صرف نکرده‌اند. به نظر شما حلقه مفقوده بسته‌بندی در محصولات داخلی چه زمانی پیدا می شود؟

به نظرم بسته‌بندی محصولات صنایع غذایی ایران با بهره‌گیری از آخرین تکنولوژی‌های روز دنیا صورت می‌گیرد و به آسانی با بسته‌بندی محصولات مشابه خارجی در رقابت است؛ اما متاسفانه سورتینگ و بسته‌بندی محصولات کشاورزی تولید شده در کشور با معیارهای صادراتی روز دنیا مطابق نیست.
برای گسترش بازارهای صادراتی محصولات کشاورزی می‌بایست تمرکز بیشتری بر این موضوع صورت گیرد؛ چرا که بازارهای بزرگی چون بازار عراق نیز به زودی از روزهای بحرانی خود عبور خواهند کرد و قطعا استاندارهای خود برای واردات محصولات کشاورزی و غذایی را ارتقا خواهند داد؛ بنابراین با توجه به حضور رقبایی چون ترکیه در این بازار، تولیدکنندگان ایرانی می‌بایست کیفیت و بسته‌بندی محصولات کشاورزی صادراتی را با استانداردهای روز دنیا نزدیک کنند تا بتوانند علاوه بر بازارهای منطقه‌ای، حضور گسترده‌تری در بازار کشورهای پیشرفته نیز داشته باشند. 

به اعتقاد بیشتر فعالان اقتصادی، اتاق بازرگانی آنطور که باید نتوانست شکاف بین بخش خصوصی و دولت را پر کند، با توجه به برگزیده شدن مجدد جنابعالی در نهمین دوره انتخابات اتاق بازرگانی، چه برنامه‌هایی را دردستور کار دارید؟

اتاق بازرگانی تهران در دوره‌های گذشته همواره تلاش کرده است از شکاف بین دولت و بخش خصوصی بکاهد، حضور پرتعداد نمایندگان دولتی در هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران شاهدی بر این مدعاست، به طوریکه این ورود پررنگ دولتی‌ها در اتاق بازرگانی مورد انتقاد برخی منتقدان هم قرار گرفته و آن را نشانه‌ای از دولتی شدن اتاق بازرگانی و نفوذ دولتی‌ها در اتاق می‌دانند.
در حالی که هدف اصلی حضور نمایندگان دولتی در اتاق، کاهش شکاف میان بخش دولتی و خصوصی و حضور نمایندگان دولتی در جلسه‌های بخش خصوصی برای اطلاع از چالش‌های این بخش و پیگیری مستقیم با مسوولان دولتی در راستای رفع آنها است. چرا که بخش دولتی بازیگر اصلی اقتصاد ایران است و سیاستگذاری‌های اقتصادی بخش‌های مختلف از جمله صنایع غذایی کشور که تقریباً به طور کامل به‌وسیله بخش خصوصی اداره می‌شود، توسط بخش دولتی صورت می‌گیرد و شواهد و قرائن، از جمله بودجه سال 1397، نیز نشان می‌دهد که عزم جدی و عملی برای کوچک کردن بخش دولتی در اقتصاد ایران و پیاده‌سازی اصل 44 قانون اساسی به صورت واقعی و درست آن وجود ندارد، که این مساله لزوم تعامل بیشتر با بخش دولتی برای حل چالش‌های فعالان بخش خصوصی را پررنگ‌تر می‌کند. 
بنابراین مهم‌ترین برنامه بنده در اتاق بازرگانی به عنوان نماینده حوزه غذای کشور پیگیری برای حل و فصل چالش‌های فعالان صنایع غذایی و کشاورزی کشور و برداشته شدن موانع پیش پای آنهاست که در این دوره به واسطه بازگشت گسترده تحریم‌های اقتصادی در نقطه اوج خود قرار دارد. در دوره گذشته اتاق بازرگانی تهران نیز مشکلات و چالش‌های بخش خصوصی چه از طریق جلسه‌های هیات نمایندگان اتاق و چه از طریق دعوت از نمایندگان دولتی و مجلس شورای اسلامی در جلسه‌های کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی مورد پیگیری مستمر قرار گرفت که در این دوره نیز این مهم از جانب بنده دنبال خواهد شد. 
از طرف دیگر نقد و بررسی نتایج بزرگتر شدن بخش دولتی در اقتصاد و فواید خصوصی‌سازی به شکل صحیح و واقعی آن برای اقتصاد کشور از جمله اهدافی است که در این دوره نیز با جدیت دنبال خواهم کرد؛ چرا که راه حل بلندمدت چالش‌های بخش کشاورزی، صنعت و بازرگانی کشور در درجه اول در گرو کوچک شدن دولت در اقتصاد و قوی‌تر شدن بخش خصوصی است. 

ماهنامه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۳۰ - ۱۳۹۸

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow