سیاستگذاری کشاورزی
ظرفیت‎های صنایع تبدیلی

ظرفیت‎های صنایع تبدیلی بالا است مشکل در بی‎نظمی تولید


عسل پورنیازعلی

نام امید گیلان‌پور به‌عنوان یکی از معدود آینده‌سازان کشاورزی و تقویت‌کننده زیرساخت برای مراحل پس از تولید (صنایع تبدیلی)، بازرگانی و ... مطرح است. 
وی به‌عنوان عضو هیأت مدیره اقتصاددانان کشاورزی و استاد دانشگاه در مقاطع مختلف همراه با تجارب مدیریتی و اجرایی، مسئولیت معاونت توسعه صنایع تبدیلی و کسب و کارهای کشاورزی را برعهده گرفته است. با اینکه مدت کوتاهی از دوره مسئولیت وی می‌گذرد اما خود را موظف به پاسخ‌گویی به جامعه و افکار عمومی در حوزه مسئولیت کاری‌اش می‌داند که به مناسبت هفته دولت در یک نشست خبری، پاسخگوی رسانه‎ها بود.
در این نشست خبری دکتر چنگیز اسفندیاری مدیرکل دفتر صنایع تبدیلی و غذایی، دکتر ولی‎اله فریادرس مدیرکل دفتر تعرفه، تدوین مقررات و استاندارد‌های بازرگانی و مهندس مسعود بصیری مدیرکل دفتر توسعه بازار و زنجیره‌ها، گیلان‌پور را همراهی می‌کردند و در مقاطعی از مصاحبه توضیحات بیشتری در اختیار پرسشگران رسانه‌ها قرار می‌دادند.

چالش سرمایه‌گذاری در کشاورزی
گیلان‌پور در این نشست با اشاره به اینکه سرمایه‌گذاری یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که اقتصاد ایران، به‌ویژه بخش کشاورزی با آن مواجه است، گفت: به نظر من مهم‌ترین چالش بخش کشاورزی سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاری است؛ چراکه فضای کسب و کار در این بخش ریسک بالایی دارد. مشوق‌های دولتی متفاوتی برای سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی وجود دارد، مانند معافیت‌های گمرکی برای ماشین‌ها تا تسهیلات نسبتاً ارزان قیمت که به این بخش اختصاص می‌یابد.
وی افزود: تولیدکنندگان بخش کشاورزی در ایران مجبورند از دارایی‌های رسمی‌شان برای ضمانت‌های بانکی استفاده کنند؛ در حالی که یک تولیدکننده بخش کشاورزی که یک میزان مشخص تولید دارد و هر سال براساس نوع فعالیتش محصولی تولید می‌کند، آن محصول اعتبار و ضمانتی برای کشاورز است تا بتواند مبنایی برای تأمین مالی او قرار گیرد. در عین حال باید از سیستم‌های تأمین مالی برای بخش کشاورزی استفاده و زنجیره‌های مختلف بخش را به هم مرتبط کنیم تا تولید اتفاق بیفتد.
گیلان‌پور ادامه داد: به تداوم حلقه‌های مختلف زنجیره‌های تولید در بخش کشاورزی کمتر توجه شده یعنی یک رشته صنایع مختلف ایجاد، اما در بعضی از حلقه‌ها سرمایه‌گذاری‌های لازم صورت نگرفته است. این امر باعث می‌شود که در بعضی از حلقه‌ها که سرمایه‌گذاری‌های لازم صورت گرفته، هم‎افزایی واقعی هنوز اتفاق نیفتاده است، لذا باید حلقه‌های ضعیف‌تر زنجیره‌های تولید را تقویت کنیم؛ چراکه بعضی از حلقه‌ها مغفول واقع شده‌اند.

صنایع تبدیلی بخش کشاورزی یکی از بزرگترین صنایع در کشور
معاون توسعه صنایع تبدیلی و کسب و کارهای کشاورزی در ادامه عنوان کرد: صنایع تبدیلی بخش کشاورزی یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور که یکی از بزرگ‌ترین حوزه‌های صادراتی مربوط به این صنایع است، اما قرار نیست که تمام محصول تولیدی را فرآوری کنیم؛ چراکه ایران یک کشور 4 فصل است و این امکان این را دارد که برای بعضی از مناطق دنیا محصول خارج از فصل تولید کنیم. پس همه محصول‌مان الزاماً نباید تبدیل و فرآوری شود.
متأسفانه بعضی‌ها در کشورمان فکر می‌کنند که صادرات برای مازاد محصولات کشاورزی انجام می‌شود، در نتیجه هر وقت که کوچک‌ترین مشکلی در تأمین داخل اتفاق بیفتد جلوی صادرات را می‌گیرند و این باعث نابودی تلاش‌های صادرکننده برای بازاریابی و فروش می‌شود.

کشاورزی قراردادی راه برون‌رفت از مشکلات
گیلان‌پور توضیح داد: در کشاورزی قراردادی آن بخش از محصول که باید تازه خوری شود، برای این منظور تولید و بخش دیگری که برای صنعت تولید می‌شود، ویژگی‌های تولیدی آن نسبت به محصول تازه‌خوری متفاوت است که آن را به بخش صنعتی می‌دهند. بخش صنعتی نیز آن را به محصولاتی جدید برای مصارف متفاوت تبدیل می‌کند.
وی گفت: صنایع تبدیلی گسترده‌ای در کشور شکل گرفته اما نکته‌ای که وجود دارد آن است که آیا ما می‌توانیم بدون برنامه‌ریزی هر مقدار محصول خام تولید و انتظار داشته باشیم صنایع تبدیلی تمام آن را جذب نماید. باید در فصول کشت، محصولات زراعی و باغی را به اندازه نیاز تولید کنیم که بخشی از آن نیز برای صنعت است که صنعت نیز سهم خود را جذب می‌کند.
گیلان‌پور افزود: در بعضی از مناطق، تولیدکنندگان بدون توجه به برنامه‌های پیشنهادی اقدام به تولید بیش از حد یک محصول می‌کنند که روی دست آن‌ها مانده و نمی‌توان انتظار داشت که صنعت همه آن محصول تولیدی را جذب نماید. مثلا در مورد محصول گوجه‌فرنگی، در بسیاری از استان‌هایی که با مازاد تولید مواجه هستیم به اندازه کافی صنایع تبدیلی گوجه فرنگی داریم.
کشاورزان و تولیدکنندگان باید این موضوع را بدانند که اگر محصولی خارج از الگوی کشت تولید کنند، توسط این صنایع تبدیلی خریداری نمی‌شود.
نکته‌ای که باید به آن توجه کنیم این‌که صنایع تبدیلی نمی‌توانند همه مشکلات بخش کشاورزی را حل کنند، چراکه مسائل پیچیده مختلفی در این میان وجود دارد.

نیاز به توافق‌های بین‎المللی برای صادرات
معاون توسعه صنایع تبدیلی و کسب و کارهای کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی در بخش دیگری از صحبت‎های خود گفت: بسیاری از محصولات تولیدی بخش کشاورزی ما دارای استاندارد‌های اجباری هستند، اما برای حضور در بازارهای مختلف می‌بایست استانداردهای کشورهای هدف را نیز داشته باشیم، به این معنی که برای نقاط مختلف دنیا کالاهای با سطوح استانداردی متفاوت جهت صادرات تولید کنیم.
نکته دیگر تطبیق استاندارد‌های بین دو کشور است، یعنی موافقت‌نامه‌هایی بین دو کشور وجود داشته باشد تا در بستر این موافقت نامه‌ها کالاهای کشاورزی و صنایع غذایی بتوانند با هم مبادله شوند.

تمام سیاست‌گذاری‌ها در اختیار جهادکشاورزی نیست
گیلان‌پور در ادامه گفت: نکته دیگر این‌که تمام سیاست‌گذاری‌های بخش کشاورزی در اختیار وزارت جهاد کشاورزی نیست، اما وقتی در جامعه صحبت از غذا می‌شود تمام مشکلات را مربوط به وزارت جهاد کشاورزی می‌دانند، در حالی که وزارت جهاد کشاورزی فقط یکی از حلقه‌های تصمیم‌گیری در این مورد است. بنده معتقدم که سیاست‌گذاری تولیدی و تجاری کشاورزی باید در یک جا اتفاق بیفتد، اما آن چیزی که از نظر اجرایی امروز با آن مواجه هستیم آن است که مسئولیت تنظیم بازار برعهده وزارت صمت است. 
از نظر چگونگی صادرات فکر می‌کنم ما نیازمند سیاست‌گذاری‌های یکپارچه در حوزه‌های تولید و صادرات هستیم که این موضوع نیز در اختیار وزارت صمت است. خوشبختانه مسئولیت مربوط به صنایع تبدیلی و تکمیلی، هم چنان در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد.

سامانه بازارگاه
گیلان‎پور با اشاره به اینکه هیچ سامانه‌ای در دنیا قوی‌تر از بازار وجود ندارد و دست نامرئی بازار کنترل کننده‌ای است که تا امروز چیزی بالاتر از آن ساخته نشده است، گفت: در نظام بازار وقتی با محدودیت عرضه مواجه باشیم، قطعاً افزایش قیمت اتفاق خواهد افتاد.
وی افزود: چون در کشور ارز محدودی برای تهیه و تدارک نهاده‌های دامی در اختیار بود، باید زمینه‌ای فراهم می‌شد که آن منابع محدود در جهت تامین نهاده‌های مورد نیاز دام و طیور به درستی هدایت شود که سامانه بازارگاه برای پاسخ به این نیاز اساسی طراحی و اجرایی شده است. بازارگاه یک سامانه برای رصد نهاده‌ها و این که ما چطور آنها را به دست تولیدکنندگان بخش دام و طیور برسانیم. این سامانه سعی می‌کند نهاده‌ها را از ورود به بنادر تا تبدیل به پروتئین مصرفی و رسیدن به دست مصرف‌کننده نهایی رصد کند.
گیلان‌پور در مورد بعضی ایرادهای مطرح شده در مورد سامانه بازارگاه گفت: مشکلی که وجود دارد این‌ است که واردات به اندازه کافی صورت نگرفته و فقط در حدود 56 درصد نیاز تولیدکنندگان تامین گردیده که مشکل از این جا نشأت می‌گیرد، نه از سامانه بازارگاه. در عین حال، ما از تشکل‌هایی که با این سامانه سر و کار دارند دعوت کرده‌ایم تا با حضور آن‌ها مشکلات سامانه بازارگاه بررسی و ایرادها را رفع نماییم.

ظرفیت‌سازی صنایع تبدیلی بیش از نیاز کشور
دکتر چنگیز اسفندیاری، مدیرکل دفتر صنایع تبدیلی و غذایی نیز در این نشست خبری توضیح داد: ظرفیت‌سازی‌های صنایع تبدیلی برای 2 تا 3 برابر نیاز کشور شکل گرفته است. یعنی اگر قرار است که 70-60 میلیون تن محصول وارد چرخه فرآوری بشود، ما به اندازه 150 میلیون تن ظرفیت‌سازی کرده‌ایم. 22 هزار واحد صنایع تبدیلی داریم که بخشی زیر نظر وزارت صمت و بخشی هم وابسته به وزارت جهاد کشاورزی است که 11 تا 12 هزار مجوز آن را جهاد کشاورزی صادر کرده است.
اسفندیاری ادامه داد: یکی از چالش‌های اصلی ما در حوزه سردخانه‌ها و زنجیره‌های سرد بود که باعث ضایعات بالایی می‌شد. تا سال 1391 کل ظرفیت سردخانه‌های ما 2 میلیون تن بود یعنی ظرفیت سرانه به ازای هر فرد 25 کیلوگرم بود. در حال حاضر ظرفیت سردخانه‌های ما به 4/5 میلیون تن یعنی با سرانه 65 کیلوگرم رسیده است. شاخص کشورهای پیشرفته در این مورد برای آمریکا 90 کیلوگرم و اروپایی‌ها 60 کیلوگرم است.
وی افزود: بعضی‌ها فکر می‌کنند که تمام محصول تولیدی باید به چرخه فرآوری برود، در حالی که در دنیا میزان فرآوری برای هر محصول مقداری مشخص است. مثلا برای گوجه فرنگی 25 درصد، سیب زمینی 20 درصد و پیاز 5 درصد فرآوری انجام می‌شود. در مورد صنایع تبدیلی ظرفیت‌های مناسبی ایجاد شده اما بی‌نظمی در کشت محصولات باعث گردیده که در نهایت باز هم محصول روی دست کشاورزان بماند.


ماهنامه دام و کشت و صنعت – شماره ۲۴۳ - ۱۳۹۹

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow