سیاستگذاری کشاورزی
آن‌چه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد

شرکت‌های سهامی زراعی، نمونه مناسب نظام‎های بهره‌برداری
آن‌چه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد

ادعایی منطقی است اگر بیان شود یکپارچه‌سازی اراضی و تجمیع آن و مدیریت واحد بر مجموعه اراضی (در حد امکان و در هر روستا) می‌تواند با هزینه ثابت، میزان تولید را بین 100 الی 200 درصد افزایش دهد و همراه با ایجاد اشتغال مولد و پایدار، ثروت ملی را زیاد کند و همزمان از مهاجرت روستاییان بکاهد.
شرکت‌های سهامی زراعی نمونه عینی ارزش افزوده اراضی یکپارچه با مدیریت واحد است. شرکت‌هایی که در حال حاضر تعداد آن‌ها کمتر از 30 است اما با توجیه اقتصادی و معرفی ویژگی‌های آن، می‌توان هر سال حداقل همین تعداد شرکت را با مساحتی بیش از مساحت موجود به جمع تولیدگران بی‌ادعا اضافه کرد.
شرکت‌های سهامی زراعی، ضرورتی ناچار پس از اجرای قانون اصلاحات ارضی در سال 1341 و چند پاره شدن اراضی کشاورزی بود، چراکه خلأ مدیری به نام ارباب، تولید در آن اراضی را دچار مشکل نمود و مسئولان چاره را در آن دیدند که به‌منظور جلوگیری از آشفتگی به ایجاد ساختار دیگری روی آورند که همان تأسیس شرکت‌های سهامی زراعی بود.
این بود که در تاریخ 27/10/1346 قانون تشکیل شرکت‌های سهامی زراعی به تصویب مجلسین آن سال‌ها رسید و از سال 47 تا سال 57، تعداد 93 شرکت سهامی زراعی در 850 روستا تأسیس شد.
غلامحسین طباطبایی، مدیرعامل شرکت مرکزی‌ سهامی زراعی‌های ایران، فارغ‌التحصیل کارشناسی کشاورزی از دانشگاه تبریز است و از مسئولیت ترویج و آموزش کشاورزی شهرستان اسفراین (1369) کار خود را آغاز کرد.
وی مدت‌ها به‌عنوان مدیرعامل شرکت سهامی زراعی تربت جام (1375)، مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های تولید خراسان بزرگ (1379)، مدیرکل دفتر نظام‌های بهره‌برداری (1388)، معاون فنی اجرایی سازمان (مهر 1390 تا 1397)، عضو شوراها، کارگروه‌ها، کمیته‌های مختلف و ستادهای اجرایی در سازمان‌های ذیربط انجام وظیفه و حتی روزنامه‌نگاری را تجربه نمود. 
انتخاب وی به‌عنوان مدیر نمونه کشوری، دریافت چندین لوحه سپاس از وزیر وقت و معانین وی، ارائه مقاله‌ها، اجرای سمینارها و کنفرانس‌ها، احداث ده‌ها شرکت، کارخانه، آزمایشگاه و کشتارگاه در محدوده فعالیت از جمله افتخارات مهندس طباطبایی است و اینک با کوله باری از تجربه نزدیک به سه دهه کار اجرایی و مدیریت ملی، حدود یک سال و نیم است که در سمت مدیرعامل شرکت سهامی فعالیت‌های کشاورزی و غیرکشاورزی ایران (شرکت مرکزی سهامی زراعی‌های ایران) همراه با اعضاء محترم هیأت‌مدیره و بازرسان:
• مسعود ملک خانی، رئیس هیأت مدیره-مدیر عامل شرکت سهامی زراعی تربت جام
• احمد موبد، نائب رئیس هیأت مدیره، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی گلپایگان
• مجید احمدزاده مطلق، عضو اصلی، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی اسلام آباد
• محمدرضا رمضانی، عضو اصلی، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی خضری
• ابوالقاسم جرجانی، عضو اصلی، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی شادی مهر
• محمد مومنی، عضو علی‌البدل، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی بهکده رضوی
• رسول قنبرزاده، عضو علی‌البدل، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی دشت یارآغلی
• ابراهیم نجفی، بازرس اصلی، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی شهدای یزد نو
• میثم محمدپور، بازرس علی‌البدل، مدیرعامل شرکت سهامی زراعی مهر ایثارگران نصرآباد اقلید
به ساماندهی و توسعه پایدار شرکت‌های سهامی زراعی پرداخته است.
نیمه شهریور سال جاری خبرنگاران رسانه‌های سراسری اعم‌از نشریات کشاورزی، خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها در یک نشست خبری اطلاعات جالبی از عملکرد سازمان به دست آوردند.
وی در ابتدای سخنانش با تشکر از رسانه‌ها و نقش تأثیرگذار آن‌ها در پیشبرد اهداف این شرکت، گفت: هر جا که رسانه‌ها ورود کردند باعث پیشرفت آن بخش شدند و هر جا که رویگردانی خبرنگاران و رسانه‌ها را شاهد بودیم آن بخش دچار کمی و کاستی گردید که این امر اهمیت رسانه‌ها را نشان می‌دهد.
وی عنوان کرد: نقطه عطف تعطیلی و بعد از آن راه‌اندازی مجدد شرکت‌های سهامی زراعی کشور نیز جامعه رسانه‌ای بودند.
ابتدای انقلاب که به علت برخی دخالت‌ها و نظرات غیرکارشناسی، 93 شرکت زراعی منحل شدند و از 500 هزار هکتار سطح پوشش به 50 هزار هکتار تقلیل یافتند.
از جمله مهم‌ترین دلایل احیاء مجدد و آب شدن یخ توقف شرکت‌ها، رسانه‌ها بودند که باعث شدند زمزمه تشکیل شرکت‌های سهامی زراعی مجدداً مطرح شود و مسئولان وقت هم همراهی کردند و این شرکت‌ها شروع به رشد کردند.
هم اکنون نیز با همراهی رسانه‌ها است که امیدواریم 25 شرکت سهامی زراعی با 80-70 هزار هکتار اراضی تحت اختیار در آینده نزدیک به حد قابل قبولی افزایش پیدا کنند.

ضرورت وجودی شرکت‌های سهامی زراعی
طباطبایی توضیح داد که امروزه برای بخش کشاورزی ادامه روش‌های گذشته، نه مطلوب است و نه مقدور؛ چراکه منابع پایه مانند آب و خاک روز به روز در حال کاهش و فرسایش‌اند و از طرف دیگر تقاضا برای غذا مرتباً در حال افزایش است.
رقابت‌های جهانی در تولیدات کشاورزی به گونه‌ای است که اگر روش‌های درستی اتخاذ نشود، عقب خواهیم ماند. کشاورزی بدون برنامه و بدون الگوی کشت راه به جایی نمی‌برد. چنانچه بخواهیم کشاورزی پایدار داشته باشیم، باید یک حد معینی از مزارع را از نظر وسعت معقول و منطقی ایجاد نمائیم که البته در این مورد قانون “جلوگیری از خرد شدن اراضی” نیز راهگشا است.
وی افزود: ایجاد نظام‌های بهره‌برداری مناسب برای دستیابی به اهداف فنی و اقتصادی ضروری به نظر می‌رسد. یکی از بهترین و مناسب‌ترین گزینه‌ها برای رسیدن به نظام‌های بهره‌برداری که در آن مساحت‌های مناسبی از اراضی را ایجاد کرده باشیم، تشکیل شرکت‌های سهامی زراعی است.
به عبارت دیگر شاید بتوان گفت بهترین روشی که می‌توان به وسیله آن مکانیزاسیون مناسب، رعایت الگوی کشت، آبیاری بهینه و بهره‌وری و رعایت حد فنی اقتصادی و برنامه‌های مثبت از این دست را در کشاورزی اعمال کرد، همین شرکت‌های سهامی زراعی است که از حدود 50 سال قبل اندیشه تأسیس آن‌ها مطرح بوده است.

احیای دوباره شرکت‌های سهامی زراعی
وی در مورد علت وجودی این شرکت‎ها گفت: قبل از انقلاب، 93 شرکت سهامی زراعی وجود داشت که حدود 500 هزار هکتار از اراضی را تحت پوشش خود داشتند و نگاه منفی خاصی که در ابتدای انقلاب به این شرکت‌ها بود، باعث انحلال بسیاری از آن‌ها شد، اما در همان فضا نیز 6-5 شرکت‌ سهامی زراعی قبل از انقلاب، به حیات خود ادامه دادند که دلیل آن هم فقط خواسته مردم بود و گرنه همان تفکراتی که باعث از بین رفتن سایر شرکت‌های سهامی زراعی شده بود این چند شرکت را نیز تهدید می‌کرد، اما چون مردم آن مناطق به‌طور جدی تغییرات مثبت ناشی از تشکیل شرکت‌های سهامی زراعی را درک کرده بودند، مانع از انحلال این چند شرکت باقی مانده شدند. اگر این شرکت‌ها نیز باقی نمی‌ماندند، عملاً هیچ زمینه دیگری برای احیای مجدد شرکت‌های سهامی زراعی کنونی وجود نداشت. آن چند شرکت باعث شدند که بعداً شرکت‌های سهامی زراعی جدیدی مجدداً شکل بگیرد.
طباطبایی ادامه داد: به این دلیل اعتقاد داریم که شرکت‌های سهامی زراعی نمونه برتری از نظام‌های بهره‌برداری هستند که مدیریت و تصمیم‌گیری واحد داشته که در هیچ جای دیگر مدیریت واحدی مانند آن چه در این شرکت اعمال می‌شود مشاهده نمی‌گردد.
در حال حاضر شرکت‌های سهامی زراعی به‌عنوان یک الگوی شناخته شده و مناسب در کشور به رسمیت شناخته شده‌اند. از سال 84 تاکنون حدود 31 شرکت سهامی زراعی به ثبت رسیده که ۵ تا ۶ شرکت از آن‌ها در مراحل اولیه ثبت قرار دارد، اما 25 شرکت وارد فاز عملیاتی شده‌اند. این شرکت‌ها در 12 استان کشور پراکنده‌اند اما خراسانی‌ها چون مهد اولیه تشکیل این شرکت‌ها بودند، تعداد بیشتری از این شرکت‌ها را در خود جای داده‌اند و 12 شرکت در سه استان خراسان رضوی، شمالی و جنوبی واقع‌اند.

ماهنامه دام و کشت و صنعت – شماره ۲۴۳ - ۱۳۹۹
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow