سیاستگذاری کشاورزی
پنل‌ های خورشیدی برای تولید برق در کشاورزی

خورشیدی که دیده نمی‌شود!


بخش اول

کفران نعمت الهی و نادیده گرفتن مواهب خداوندی از یک سو و اسراف و تبذیر از سوی دیگر، اصرار عنادگونه بر چشم بستن به الطاف طبیعت که مجاناً و بدون هیچ هزینه‌ای در اختیار ما قرار گرفته‌اند و پافشاری غیرعقلانی و بیهوده بر نادیده گرفتن تمامی این مواهب و بسیاری پرسش‌های دیگر که در این مقوله همچنان مطرح است، چرا از موهبتی که مفید بودن آن توسط دیگران به اثبات رسیده دوری می‌کنیم؟ چرا منافع ملی و حق افراد جامعه را فدای منافع فردی و گروهی می‌کنیم؟
اگر از آنچه هم اکنون در اختیار دولت‌ها بوده و است، رانت و ویژه خواری و ثروت‌های بادآورده نصیب هم قبیله‌ای‌ها کرده است، از این نعمات دیگر خداوندی هم بسیار به جیب آن‌ها خواهد رفت، اما حداقل ثروت‌های ملی و سهم آیندگان از این سرزمین، بر باد امیال، خاصگان و رانت‌خواران به هدر نخواهد رفت مگر نه آن که اتحادیه اروپا با تخصیص میلیاردها یورو در نظر دارد تا برق به دست آمده از انرژی خورشیدی از اراضی اجاره‌ای اطراف صحرای افریقا را با عبور دادن از دریای مدیترانه برای رفاه مردم خود به کشورهای اروپایی برساند. مگرنه آن که کشور بند انگشتی امارات در بیابان‌های ابوظبی بزرگ‌ترین نیروگاه خورشیدی جهان را برپا نموده که برق تولیدی آن صدها بار از نیروگاه اتمی بوشهر ما که آن همه هیاهو و جنگ و جدال و تحریم و مصیبت بر مردم کشور وارد نموده، بیشتر است. مگر نه آنکه عربستان با همین ایده در نظر دارد تا سال 2030 (ده سال دیگر) با برپا کردن نیروگاه‌های خورشیدی سالیانه 200 گیگاوات برق تولید نماید که در جهان مشابهی نخواهد داشت. آیا ما داناتر از آن‌ها و تافته جدابافته‌ای هستیم یا به این نتیجه رسیده‌ایم که تولید انرژی الکتریکی از خورشید کار عبثی است و حق با ما است!
سالیانه میلیون‌ها لیتر مایعات نفتی و گازی برای تولید برق در نیروگاه‌هایمان می‌سوزد و دود می‌شود و برای کنترل آب جهت تولید برق در پشت سدها، آسیب‌های بسیار جدی به بخش‌های کشاورزی پایین دست و محیط‌زیست وارد شده و می‌شود، اما انگار که خورشید را نمی‌بینیم و شاید هم نمی‌خواهیم ببینیم چون نفع عده‌ای اندک بر منافع ملی ارجحیت دارد.
تاکنون در این 6 دهه گذشته 1330 سد در کشور به بهانه جمع‌آوری آب و تولید برق ساخته شده که هزاران میلیارد تومان صرف ساخت آن‌ها گردیده است و حال آن که تا سال 57 فقط 15 سد در کشور ساخته شده بود.
این در حالی است که به اعتقاد کارشناسان، احداث این همه سد موجب خشک شدن سفره‌های آبی پایین دست و وارد آوردن آسیب جدی به ذخایر آبی زیرزمینی و محیط‌زیست شده‌اند. بنابر آمارهای وزارت نیرو کمتر از نصف مخازن این سدها (42 درصد) دارای آب است و این یعنی در محاسبات اشتباه و شاید هم مقاصد دیگری وجود داشته و دارد. در روند این سدسازی‌ها اشتباهات فاجعه باری نیز رخ داده که با سکوت از کنار آن‌ها عبور کرده‌اند. 
سد شورآبه ساز گتوند که تنها راه رهایی از مصائب آن، تخریب این سد ویران ساز اراضی پایین دست خوزستان است، یکی از این نمونه‌ها است و سد فینسک در سمنان که برای ذخیره آب در آن باید از آب سد شهید رجایی برداشت کرد و در چنین زمانی است که عمر برخی از سدهای بزرگ کشور به پایان رسیده است.
در سال 98 ظرفیت تولید برق کشور 81 هزار و 295 مگاوات بوده که در این رابطه سهم برق از منابع تجدیدپذیر فقط 9/0 درصد (کمتر از یک درصد) و نیروگاه اتمی بوشهر 3/1 درصد بوده است که نشان دهنده تولید 98 درصدی برق از سد‌ها است، اما همانطور که در عبارات قبل گفته شده، کشور دوبی با تولید 1/1 گیگابایت از نیروگاه خورشیدی خود یا در حدود 12 برابر برق تولیدی‌ ما، فقط از انرژی خورشید برق تولید می‌کند. کشوری که حتی یک نهر آب در آن وجود ندارد.
ایران از نظر جغرافیایی بین مدارهای 25 تا 40 درجه عرض شمالی کره زمین و در دریافت انرژی خورشیدی در یکی از بهترین مناطق جهان قرار دارد. مقدار تابش خورشید بر این سرزمین بین 280 تا 300 روز در سال است که می‌تواند 1800 تا 2200 کیلووات ساعت بر مترمربع برق تولید نماید که بالاتر از میانگین جهانی است.
در ایران 13 نیروگاه خورشیدی وجود دارد که 9/0 درصد از برق مصرفی کشور را تولید می‌کنند که رقم بسیار اندکی است و تناسبی با اندازه تابش خورشید در کشور ندارد. قرار بر آن بود که در برنامه ششم توسعه، سالی یک هزار مگاوات برق از منابع تجدیدپذیر تولید شود، اما در حال حاضر فقط پنج درصد از آن یک هزار مگاوات تولید می‌شود و این یعنی آن که قرار و مدارها و طرح و برنامه‌ها فقط اعداد و ارقامی بر روی کاغذ بوده‌اند و تا به اجرا درآمدن آن‌ها فاصله بسیاری است.
مسئولان تأمین انرژی کشور باید بدانند که عمر برخی از سدهای بسیار مهم کنونی تمام شده و سایر سدها نیز به این سرنوشت دچار خواهند شد، اما خورشید همچنان بر این سرزمین خواهد تابید، پس چه خوب است که هر چه زودتر به آن نگاه کنیم. عینک واقع‌بینی را به چشم گذاشته و بدانیم که پس از ما و بعد از هر حکومتی این سرزمین و آیندگانش همچنان خواهند ماند.
اما در یک محاسبه عقلانی اگر چه چندین دهه از تفکرات اندیشمندانه و مسئولانه غفلت کرده‌ایم، لیکن باز هم هنوز دیر نشده و برپایی نیروگاه‌های خورشیدی در سرتاسر ایران با احتساب هزینه / فایده به نفع مملکت خواهد بود و در دراز مدت فواید بسیاری را نصیب کشور خواهد کرد. از جلوگیری در آلوده کردن هوای شهرها گرفته تا آشتی با محیط زیستی که همچنان روبه ویرانی رانده می‌شود.

نیروگاه‎های تولید برق خورشیدی
تحت فشار اقتصادی از چرخه خارج شدند
مهندس معین قهرمانی، متخصص مدیریت پروژه و مشاور اجرایی و فعال در حوزه کشاورزی و کسب و کارهای زیست سازگار
در این مورد به خبرنگار نشریه "دام و کشت و صنعت" می‌گوید: تا جایی که بنده اطلاع دارم پنج نیروگاه خورشیدی تولید برق در کشور ساخته شده که عمدتاً در استان همدان هستند.
مثلاً یک نیروگاه با مشارکت آلمانی‌ها ساخته و پنل‌های آن هم از خود آلمان وارد شد، اما ترانسفورماتورهای استفاده شده در این نیروگاه ایرانی بودند. این ترانسفورماتورها تحت لیسانس شرکت‌های آلمانی ساخته می‌شدند و کیفیت آن‌ها مورد قبول شرکت آلمانی بود.
در آن زمان برق مناسبی تولید می‌شد که بعد از شرایط تحریم، وزارت نیرو هر سه ماه یک بار طلب این نیروگاه را تسویه می‌کرد. از طرف دیگر انتقال پول به آلمان سخت شد و مشکلات زیادی پیش آمد که در نهایت این نیروگاه از چرخه تولید خارج شد.
وی افزود: تولید یک مگاوات برق از پنل‌های خورشیدی به حدود 800 هزار تا یک میلیون و 200 هزار دلار هزینه نیاز دارد. به نظر من به دلایلی مانند این که نیروگاه‌های خورشیدی پولشان از وزارت نیرو به دشواری وصول می‌شود و نیز افزایش قیمت ارز و بالا رفتن هزینه‌ها (به دلیل اینکه بخشی از تجهیزات را باید وارد کرد)، به نظر می‌رسد در شرایط فعلی احداث این واحدها برای فروش برق توجیه ندارد، اما اگر شخصی یا شرکتی(در هر مقیاسی) بخواهد برای مصرف خودش این کار را بکند، با برآورد هزینه‌ها شاید توجیه‌پذیرتر باشد.

اهمیت محل جغرافیایی پنل‌ها
قهرمانی در ادامه می‌گوید: مکان قرارگیری پنل‌های خورشیدی بسیار مهم است و از منطقه‌ای به منطقه دیگر توجیه اقتصادی آن فرق می‌کند. مثلاً در بعضی نقاط کشور اگرچه شرایط آفتابی زیادی داریم اما دمای هوا خیلی بالا است و ماندگاری پنل‌ها را پایین می‌آورد. در نتیجه در بازه زمانی کوتاه‌تری باید این پنل‌ها را تعویض کرد که باعث افزایش هزینه‌ها خواهد شد. با توجه به این که پنل‌ها را باید از خارج وارد کرد و قیمت دلار هم افزایش پیدا کرده است، این هزینه‌ها بیشتر هم خواهد شد.
وی افزود: پنل‌هایی در داخل کشور(مثلاً در یزد) تولید شده اما راندمان آن‌ها در مقایسه با نمونه‌های خارجی پایین‌تر است که امکان دارد استفاده از آنها توجیه اقتصادی نداشته باشد.

توجه به محیط زیست
این فعال حوزه کسب و کارهای زیست‌سازگار در بخش دیگری از صحبت‎هایش گفت: متأسفانه حتی نیروگاه‌های زباله‌سوزی هم که برای تولید برق در کشور ساخته شده با وجود همه منافع اقتصادی و زیست محیطی، به دلیل همین مشکلات از چرخه تولید کنار رفتند.
ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۴۰ - ۱۳۹۹
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow