سیاستگذاری کشاورزی
افزایش تولید در کوتاه مدت

دغدغه اساسی وزارت جهاد کشاورزی
افزایش تولید در کوتاه مدت

لیلا عنبرستانی

وزیر کشاورزی در نشست خبری به مناسبت هفته جهاد کشاورزی که اشاره به برنامه یک ساله در وزارت جهاد کشاورزی داشت، این گونه بیان کرد: "با اجرایی شدن این برنامه به غیر از افزایش تولید به طور عادی، حدود یک میلیون تن تولید محصولات کشاورزی نیز افزایش خواهد یافت". 
وی همچنین اذعان داشت که در برخی اقلام مانند کَرِه به خودکفایی کامل خواهیم رسید و علاوه بر صرفه‌جویی ارزی حاصل از این خودکفایی، 500 میلیون دلار به صادرات نیز اضافه خواهد شد.
با توجه به این که در صفحه سخن ماه کارشناس مجله با پیشنهاد کاربردی به این موضوع پرداخته است در این مطلب از نگاه دیگری طرح مسئله می‌شود.
بیلان کار سال زراعی 1400-1399 بعد از شش ماهه دوم سال 1400 داده خواهد شد و قضاوت‌ها به کار وزیر فعلی به آن زمان موکول می‌شود، تحلیلی بر تعهدات وزیر ارائه می‌گردد تا مشخص شود با توجه به تمام مشکلات موجود در بخش کشاورزی و اقدامات ناکام مانده در این سال‌ها که وزیر جدید مسئول همه آن‌ها نیست، آیا امکان انجام این مهم و رسیدن به نتیجه مطلوب طی یک سال و فقط یک سال میسر خواهد بود؟ اگر امکان چنین طرحی وجود دارد
آنچه مسلم است این که توسعه پایدار نیازمند توسعه مدیریت پایدار است، بنابراین صِرف افزایش تولید به میزان یک میلیون تن چه کار دشواری می‌تواند باشد؟ در حالی که برای تولید محصولات دامی (پروتئینی) بیش از 17 میلیون تن نهاده مورد نیاز است که 12 میلیون تن آن وارداتی محسوب می‌شود، آیا به جای واردات نهاده‌های خوراک دام و کنجاله، بهتر نیست سویا، کلزا و... وارد شده که هم بتوان از روغن آن برای مصارف داخلی استفاده کرد و هم کنجاله آن‌ها را به مصرف تغذیه دام رساند و یا مشوق‌های کاشت دانه‌های روغنی به اندازه گندم و بیشتر افزایش یابد. طی 10 سال فقط شاهد رشد 5 درصدی در تأمین روغن بوده‌ایم و این در حالی است که بیش از 85 درصد روغن مصرفی کشور وارداتی است.
علاوه بر موارد ذکر شده، بعد از چهل سال، اخیراً وزارت جهاد کشاورزی اعلام می‌کند: الگوی کشت بر اساس آمایش سرزمین از پاییز امسال شروع می‌شود. حال چگونه ما از کشت زراعی به سمت باغی حرکت می‌کنیم؟ آیا بر اساس مدل خاصی است و یا تاثیر دولت و مراکز تحقیقات در آن کم رنگ است؟ در حالی که ما شاهد خروج و صادرات برخی محصولات کشاورزی اعم از شیر خشک، گوشت سفید، تخم مرغ و در مواردی گوشت قرمز، و... هستیم که در تولید آنها یارانه و ارز دولتی به مواد اولیه آن‌ها تعلق گرفته، متأسفانه سود آن‌ها به جیب دلالان و تجار رفته است. با این اوصاف بهتر نیست پرداخت یارانه به جای مواد اولیه به تولید تعلق گیرد؟
شاید بهتر باشد قیمت واقعی محصولات کشاورزی در نبرد عرضه و تقاضا مشخص شود تا دلالان، رانت‌خواران و سلف‌خرها میداندار نشوند. در چنین شرایطی لازم است کشاورزی بدون فشارهای دولتی نسبت به خود کفایی اقدام کند و کشاورزان به جای کشت محصولات استراتژیک با کشاورزی قراردادی، الگوهای کشت، مناسبت‌های بازارسازی و بازاررسانی، به کشت محصولات با تقاضای خرید در بازار اقدام کنند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد یکی از مشکلات توسعه پایدار بخش کشاورزی وجود واسطه‌ها است، گرچه ماهم معتقدیم ایجاد و کمک به استارت‌آپ‌ها تاحدودی به رفع این مشکل کمک می‌کند، اما تمام معضلات باید به صورت جامع بررسی و رفع شود. از طرفی، در توسعه پایدار، به اکوسیستم و محیط زیست توجه کافی نشده است.
سوال این است که آیا واردات و یا استفاده از کودها مدیریت می‌شود؟ یک نفر از مراکز تحقیقات پاسخگو باشد که چند درصد از کود و مواد غذایی افزوده شده در خاک از محل خرید و تخصیص ارز ارزان جذب گیاه می‌شود و نحوه بهره‌وری از سموم دفع آفات در فرآیند سم پاشی بر روی گیاه چگونه است و چه میزان از آن‌ها هدر می‌رود یا قاچاق و خارج می‌شود. چه میزان از کودها در بخش سودآوری، پاسخگوی هزینه‌ها است؟؟؟

سهم مکانیزاسیون در افزایش تولید
قطعا در این بین نقش مکانیزاسیون باید پررنگ‌تر باشد. اما سوال این است که با زیر مجموعه قرار گرفتن این حوزه در بخش زراعت، می‌توان به چنین اهدافی دست یافت؟ آیا وقت آن نرسیده که مسئولین تأملی در این زمینه داشته و به اهمیت و جایگاه مکانیزاسیون بیشتر پی ببرند؟ چرا همچنان ماشین‌ها و ادوات فرسوده وجود دارند؟ آیا وزارت صنعت، معدن و تجارت حمایت‌های لازم جهت واردات، ساخت و تولید ادوات جدید، اسقاط ادوات فرسوده و جایگزینی را انجام می‌دهد؟ و در اجرا و رفع این آرزوی چندین ساله وزارت کشاورزی و کشاورزان همکاری‌های لازم را به عمل می‌آورد؟
پیرو این موضوع دکتر محمد قهدریجانی عضو هیئت علمی دانشگاه، به خبرنگار ما اظهار کرد: افزایش تولید در کوتاه مدت بدون در نظر گرفتن شاخص‌های پایدار، اگر هم محقق شود مطلوب نخواهد بود.
با توجه به شرایط پیش روی کشور در خصوص منابع تولید می‌توان گفت: افزایش تولید امری اجتناب‌ناپذیر است اما توسعه پایدار از خود تولید مهم‌تر است.
وی ادامه داد افزایش تولید تنها در سه حالت میسر است، افزایش سطح زیر کشت، افزایش عملکرد در واحد سطح یا پیشگیری از ضایعات در طول دوره کاشت، داشت و برداشت که واضح است در دوره کوتاه مدت یکساله امکان افزایش سطح زیر کشت وجود ندارد و تاحدودی گزینه دوم و البته به صورت جدی‌تر گزینه سوم امکان‌پذیر است.
وی ادامه داد: از طرفی، تولید متاثر از عوامل و مولفه‌های متعددی است به‌گونه‌ای که تنها یک عامل متغیر نمی‌تواند منجر به افزایش یا کاهش تولید گردد، مگر آن که در شرایط ایزوله‌ای همچون گلخانه این اقدام به عمل آید.
قهدریجانی افزود: بایستی مشخص شود افزایش تولید از چه طریقی و با تکیه و تاکید بر کدام بخش مدیریت کشاورزی قرار است به واقعیت منتهی شود. با توجه به این که در کوتاه مدت کود‌های آلی جوابگو نخواهند بود، همان داستان‌های همیشگی استفاده بی‌رویه و مکرر از کود‌های شیمیایی تکرار خواهد شد. از طرف دیگر افزایش عملکرد از طریق به‌نژادی و به‌زراعی و اصلاح نباتات که جملگی متضمن گذشت زمان می‌باشند، حتی اگر متوقف نبوده و هم‌چنان توسط کارشناسان ادامه داده باشند، باز هم تا دستیابی به نتیجه مورد نظر سال‌ها به درازا خواهد انجامید.
وی در ادامه بیان کرد: افزایش عملکرد از طریق مکانیزاسیون و ماشین‌های متنوع و به روز در حوزه کشاورزی و جایگاه توسعه مکانیزاسیون غیر قابل انکار، اما روند توزیع و به کارگیری این نهاده و تکنولوژی مهم در کشاورزی نامناسب بوده است. با این حال، چگونه امکان دارد در یکسال آینده تغییری در روند توسعه و به کارگیری ماشین‌ها صورت گیرد. می‌توان گفت افزایش محصول در کوتاه مدت مقدور است، اما اثرات جبران ناپذیری بر منابع تولید خواهد گذاشت.
به نظر می‌رسد الویت کشاورزی کشور علی رغم شعار‌هایی که در طول دو دهه گذشته از سوی مسئولان حوزه کشاورزی بیان شده هیچ‌گاه تولید پایدار نبوده است. این در حالی است که در کشور‌های پیشرفته صنعتی که در حوزه کشاورزی توسعه یافته‌اند، اولویت آن‌ها بر اساس پایداری تولید و حفظ منابع آب و خاک و افزایش بهره‌وری از طریق کاهش هزینه‌های تولید، مدیریت ضایعات و بازیافت محصولات می‌باشد.
وی در پایان نتیجه‌گیری کرد: با توجه به افزایش جمعیت کشور، لزوم تامین مواد غذایی کشور امری طبیعی و حیاتی است، اما به هیچ وجه نمی‌توان همچون صنعت و سایر بخش‌های اقتصادی برای برنامه‌های تولید در بخش کشاورزی راه کار‌های کوتاه مدت ارائه داد، هر چند می‌توان برای برهه‌ای از زمان موقعیت‌هایی را ایجاد کرد، اما هرگز نمی‌توان آن را به‌عنوان یک موفقیت چشمگیر و علمی نگریست که نمونه بارز آن طرح خودکفایی گندم در سال‌های گذشته بود.

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۴۰ - ۱۳۹۹

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow