صنایع غذایی
محصولات یتیم

غذاهای فراموش شده
محصولات یتیم

در حال حاضر گندم، ذرت و برنج، سه محصول اساسی هستند که بیش از نیمی از غذای جمعیت 7/5 میلیاردی جهان را تأمین می‌کنند. این محصولات زراعی "اصلی" که مواد تشکیل‌دهنده بسیاری از غذاهای مردم جهان را تشکیل می‌دهند، نوش دارویی برای گرسنگان تلقی می‌شوند. از این گذشته، این محصولات غذایی با تولید انبوه خود در 50 سال گذشته به تضمینی در امنیت غذایی در کشورهای توسعه یافته و بسیاری از مناطق در حال توسعه مبدل شده است.

از یاد بردن تغذیه درست
رژیم‌های غذایی ضعیف منجر به مرگ و ناتوانی می‌شود و مصرف بیش از حد آنها نیز به طور فزاینده‌ای با چاقی و کمبودهای ریزمغذی‌ها ارتباط پیدا می‌کند. در “بار مضاعف تغذیه” به چالش دوگانه و متناقضی برمی‌خوریم که به‌صورت اضافه وزن و چاقی همزمان با کمی تغذیه، همراه است که این مسئله در بسیاری از کشورها اتفاق می‌افتد. حال با این پرسش مواجه می‌شویم اگر منظور از تغذیه جمعیت در حال رشد، استفاده از منابع پایدار باشد، آیا سیستم غذایی ما در جهت صحیح حرکت می‌کند؟

مظنونین همیشگی
برخی از رایج‌ترین گونه‌های گیاهی که در سطح جهان به صورت کامل یا فرآوری شده، در اکثر قریب به اتفاق قفسه‌های بازار یافت می‌شوند به ترتیب سیب - سالانه 75/5 میلیون تن ؛ موز، 107 میلیون تن؛ گندم، 700 میلیون تن؛ گوجه فرنگی، 159 میلیون تن؛ سیب زمینی، 373 میلیون تن است. طبق اعلام سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل، 75 درصد کالری دریافتی جهان فقط از 12 گونه گیاهی و پنج نوع حیوان حاصل می‌شود. این 12 گونه گیاهی شامل محصولات اصلی است که به آنها اشاره شد. علاوه بر آن‌ها چند میوه و سبزی دیگر نیز وجود دارد که براساس ذائقه از آن‌ها استفاده می‌شود.
بدون شک، این لیست کوتاه محصولات زراعی ( اگر دام‌ها را کنار بگذاریم) به خوبی توانسته است نیازهای انسان را تأمین نماید. ارقام متنوع در تولیدات بالای کشاورزی که به عنوان “انقلاب سبز” شناخته شده باعث توسعه، رشد اقتصادی و پیشرفت‌های جهانی گردید که هم اکنون نیز، تحقیقات بسیاری روی انواع جدید مقاوم در برابر آفات، تحمل به خشکی و مغذی بودن ذرت، برنج، گندم، سیب زمینی و سایر ریشه‌ها و غده‌های خوراکی انجام می‌شود. آیا ادامه تولید این محصولات زراعی بهترین راه پیش روی ما برای تأمین غذای مورد نیاز است؟

مظنونین غیر متعارف
غذاهای فراموش شده

این غذاها اکثراً به‌عنوان گونه‌های مورد غفلت واقع شده و استفاده نشده شناخته می‌شوند که از انواع بومی و سنتی مناطق مختلف هستند. FAO می‌گوید: “این محصولات غالبا مورد توجه سیاستگذاران، محققان و کارگزاران توسعه قرار نمی‌گیرند” و “دولت‌ها به ندرت این منابع را برای ارتقاء و پیشرفت خود اختصاص می‌دهند.” با این حال، اگرچه تقاضا برای آنها در بازارهای امروزی افزایش می‌یابد اما محصولات زراعی فراموش شده‌‌ای هستند که دارای ارزش مصرفی برای تأمین غذا و فرهنگی بی‌نظیری می‌باشند. میوه‌ها و سبزی‌ها، حبوبات و غلات، آجیل و دانه‌ها، ریشه‌ها و غده ها در این گروه قرار می‌گیرند.
تقریباً در هر قسمتی از گیاه که امکان استفاده، فرآوری و یا ارزش افزوده وجود دارد، می‌تواند برای مصرف‌کنندگان جذاب باشد.
کوینو
به عنوان مثال کوینو (Quinoa) در سال‌های اخیر به دلیل اینکه در هر ظرفی قابل نگهداری است، به عنوان منبع خوبی از فیبر، پروتئین و 9 اسید آمینه ضروری، محبوبیت زیادی کسب کرده است. این دانه‌های خوراکی را در شهرها به عنوان چاشت نیم روز در ظرف‌های کاسه مانند به فروش می‌رسانند.
ده‌ها هزار گونه گیاهی فراموش شده که هنوز توسط افراد زرنگ و دانا کشف نشده‌اند، وجود دارند تا همانند کوینو در دسترس مردم قرار بگیرند. این گیاهان همانطور که برای نسل‌های پی در پی غذاهای خوبی بوده‌اند، می‌توانند بعنوان غذاهای مغذی و سالم برای جوامع محلی تهیه شوند. آنها به دلیل استحکام ذاتی خود و مقاومت‌شان در برابر تغییرات الگوهای آب و هوایی، آفات و بیماری‌ها، ترجیح داده می‌شوند. از این گذشته، به دلیل داشتن تنوع غنی در کشاورزی و ازجمله تطابق با اکوسیستم‌ها و مناطق مختلف و تأمین بخشی از نیازها و معیشت کشاورزان آن‌ها با در اختیار داشتن تعداد بیشتری از این گونه‌ها در هنگام چرخش محصولات خود، از زندگی خود محافظت می‌کنند.
با این حال، این محصولات زراعی در سیستم مواد غذایی گسترده جهانی مورد غفلت، کمبود منابع و مصرف اندک قرار می‌گیرند. به دلیل ادراکات منفی اجتماعی، تأثیر فراگیر سیاست‌ها، بی‌علاقگی مؤسسات تحقیقاتی، آگاهی محدود از ارزش آنها در بین مصرف‌کنندگان و چالش در ایجاد بازارهای نهایی، استفاده از آنها به مرور زمان کاهش یافته است. اگر “فراموشی” به معنای یک عمل غیرارادی باشد‌، شاید کلمه مناسب‌تر برای استفاده در اینجا “نادیده گرفته شدن” آن‌ها باشد.
آنچه ما امروز داریم یک سیستم کشاورزی جهانی مواد غذایی است که در یک الگوی “بازده-برای سود” متمرکز شده است. این سیستم مبتنی بر تهیه غذاهای پر کالری از طریق روش‌های کشاورزی آسیب پذیر در آب و هوا و زنجیره‌های تأمین غنی از کربن است. این مقوله به‌طور کلی، سلامت بشریت و تنوع زیستی اکوسیستم‌هایی را که همه ما به آن وابسته‌ایم، نادیده می‌گیرد.

فقر به تمام اشکال آن
شاید آنچه فراموش کرده‌ایم معنای واقعی فقیر بودن است. برای احیای تنوع در کشاورزی، ابتدا باید فقر را دوباره ارزیابی کنیم. اولین توسعه پایدار از ما درخواست می‌کند تا هر کاری که ممکن است انجام دهیم تا فقر را در همه اشکال آن، در همه جا، تا سال 2030 ریشه کن کنیم. تنها راهی که می‌توان به این خواسته تحقق بخشید تغییر برداشت‌های رایج است.
معنای واقعی فقر،علاوه بر نداشتن قدرت خرید، چه نکات دیگری را در خود دارد؟
شاید لازم باشد از تعریفی مبتنی بر فقر اقتصادی به تعریفی برویم که شامل فقر غذایی (فقدان رژیم‌های غذایی سالم)، فقر گونه‌ها (عدم تنوع زراعی و اکوسیستم‌های پر رونق) و فقر فرهنگی (عدم آگاهی از میراث غذایی) است. این تعریف گسترده‌تر از فقر، آنچه را که ممکن است از نظر تغذیه‌ای، محیطی، اجتماعی از دست بدهیم، یادآوری می‌کند و این به ما کمک می‌نماید تا غذا را نه به‌عنوان یک منبع کالری یا سلیقه‌های جدید، بلکه به عنوان عنصر رفاه و هویت مان‌، دوباره به یک چشم انداز سالم برگردانیم. و ما را وادار می‌کند تا با کشاورزان خرده مالکی که متولیان تنوع زیستی سیاره ما بوده‌اند، گفتگو کنیم.
به این ترتیب، ما کشاورزان را نه به عنوان “ذینفع” تحقیقات و فناوریهای جدید، بلکه به عنوان شخصیتهای اصلی، و بازیگران واقعی می‌شناسیم که می‌توانند دانش و سنت خود را در مورد غذاها و منابع ژنتیکی، فرهنگی و شیوه‌های غنی‌سازی زندگی‌، با همه به اشتراک بگذارند.
با توانمندسازی جوامع کشاورزی به عنوان عوامل تغییرو پذیرش وسیع‌تر غذاهایی که فراموش کرده‌ایم، می‌توان به ریشه کن کردن فقر در همه انواع آن کمک کرد که در آینده‌ای نه چندان دور نیز از این طریق به حمایت از بشریت کمک خواهد شد.
در پایان، ما با یادآوری غذاهای فراموش شده و بهره‌برداری فعالانه از پتانسیل‌های آنها برای رسیدن به تغذیه بهتر، تنوع زیستی، مقاومت در برابر آب و هوا و توانمندسازی کشاورزانیکه آنها را پرورش می‌دهیم‌، تنها ایستاده‌ایم.

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۴۰ - ۱۳۹۹

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow