زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
تامین نهاده‌ها بر اساس عرضه و تقاضا

حق انتخاب کشاورز، کود و سموم باکیفیت تولید داخل
تامین نهاده‌ها بر اساس عرضه و تقاضا

بازار می‌تواند کار فرهنگ‌سازی انجام دهد
مروری به آرشیوها و اخباری که طی چند سال گذشته منعکس شده بود نشان می‌دهد سیاست‌هایی که باعث ایجاد شرایط رانت (مانند ارز چندنرخی، بی‌ثباتی مقررات و رویه‌ها، پنهان‌کاری در اعلام برنامه‌ها و تصمیمات و...) می‌شوند، عملا موجبات پایین آمدن کیفیت کالا را تدارک می‌بیند ازجمله شرکت خدمات حمایتی که کودهای دولتی را توزیع می‌کند، برخی کودهای توزیعی این شرکت کیفیت لازم را ندارند؛ چون در یک سیستم دولتی و رانتی و گاهاً با جداول ارائه شده آنالیزهای ویژه تولید شده است و متأسفانه در مواردی از طریق عوامل خاص خریداری و مجدداً با قیمت بالا به شرکت فروخته شده و گویا توسط باند خرید یارانه‌ای در توزیع و بازگشت چندباره قرار می‌گیرد.
چند سال است که شاهد هستیم که ارز 4200 تومانی شرایط رانتی ایجاد کرده است و هرکس که به منابع قدرت و تصمیم‌گیری دسترسی داشت، از این رانت در مبحث کودها و سموم و از نرخ‌های یارانه‌ای در موضوع کود سوءاستفاده می‌کرد.
پس از آن چالش، تصمیمی که اخیراً در خصوص حذف ارز دولتی(4200 تومان) از کودهای شیمیایی گرفته شد، تصمیمی بسیار هوشمندانه است. به دلیل اینکه اساسا ارز بابت کودهای پایه تخصیص داده شده بود، مانند کلروپتاسیم 60 درصد که این میزان از کلر برای هیچ زمینی مناسب نمی‌باشند.
این کودها توسط شرکت خدمات حمایتی کشاورزی یا بعضی از تولیدکنندگان داخلی یا از طریق واردات تامین و توسط عوامل شرکت خدمات حمایتی نیز در بازار توزیع می‌گردیده است. با توجه به عدم مصرف کشاورز، این کودها توسط دلال‌ها از کشاورزها و یا عوامل شرکت خدمات به قیمت ارزان خریداری گردیده و به قیمت گزافی به کارخانه‌های تولید کود فروخته می‌شدند.
حال با این تصمیم نه تنها کود مناسب جهت مصرف کشاورز گران نشده بلکه با فرمولاسیون مناسب جهت خاک‌های مختلف در اقصی نقاط کشور، باعث می‌گردد کود به صورت بهینه مصرف شود.
به طور مثال اگر یک کشاروز می‌خواست فسفر، پتاس و ازت خود را در گذشته تهیه کند و می‌بایستی این کودها را به صورت کودهای پایه یعنی با خلوص 60-46-44 درصد تهیه می‌کرد ولی با فرمولاسیونی که توسط شرکت‌های تولید کود انجام می‌شود، به طور مثال محصولی مانند 15-5-15 تولید می‌گردد. هم باعث صرفه‌جویی در مصرف کود شده و هم مانع به هدر رفتن منابع ارزی کشور می‌گردد.

فریاد دلالان کود
عده‌ای از افرادی که فریاد می‌زنند چرا کود گران شده است، همان افراد دلالی هستند که در چرخه فروش و خرید کودهای دولتی نقش داشتند. این‌ها اذعان دارند که با گران شدن کودهای شیمیایی، محصولات کشاورزی گران می‌شوند.
باید گفت که فقط 7-5 درصد هزینه کشت مربوط به کود می‌باشد که با تصمیم جدید، کود به صورت بهینه مصرف می‌گردد و حتی با اینکه با ارز آزاد وارد می‌شود، در نهایت، قیمت خرید کود برای مصرف در یک هکتار، کمتر از گذشته می‌شود.
جالب است مطرح شود تعدادی از کارخانه‌های سم وکود که اصلاً وجود خارجی نداشتند و مافیا با اسم کارخانه، مواد اولیه کود و سم را به‌صورت یارانه‌ای خریداری و در بازار آزاد می‌فروختند یا محصولات آماده دولتی را با رانت تهیه ‌کرده و در کیسه‌هایی به نام شرکت تخیلی خودشان عرضه نموده و هزار جور بازی و سوءاستفاده کاری دیگر که خودشان راه آن را خوب یاد گرفته‌اند...
 اما زمانی که آزاد‌سازی اتفاق بیفتد دلال‌هایی که کود را با قیمت دولتی می‌خریدند و با چند برابر قیمت به مصرف‌کننده می‌فروختند از چرخه کنار می‌روند و تولیدکننده و فروشنده واقعی در یک بازار شفاف و شرایط سالم به کارشان ادامه خواهند داد و کیفیت، نیاز متقاضی و نقدینگی، تعیین کننده خواهد بود.

حمل آب از چین و هند به ایران
در مبحث سم به طور متوسط 40-30 درصد سموم از تکنیکال تشکیل شده است. با توجه به عدم تولید آن در داخل کشور غالبا از طریق واردات تامین می‌شوند. مابقی مواد تشکیل دهنده سموم، حلال‌‌ها می‌باشند که در داخل کشور تولید می‌شود و نیازی به واردات ندارد. ولی واردات سموم آماده باعث شده بود ارز دولتی به کالایی تخصیص داده شود که نیازی به واردات ندارد و تنها با وارد کردن مواد اولیه قابل تولید در داخل کشور است.
در بقیه موارد، سمومی با آب یا پودر کائولن فرموله می‌شود که باعث می‌گردد ارز 4200 تومانی بابت واردات آب تخصیص داده شود. از طرفی عدم درج قیمت در سموم وارداتی باعث شده که دلال‌ها با هر قیمتی که می‌خواهند کالا را در بازار عرضه نمایند.
رسانه‌ها بارها افشاگری کردند که بعضی از سموم وارداتی مشابه تولید داخل به جز ماده موثره، حلال آن‌ها عمدتاً از آب تشکیل شده و از محل ارز دولتی به‌صورت آماده مصرف وارد کشور شده است. عملاً ارز 4200 تومانی را برای واردات آب (به قیمت طلا) هزینه کرده‌ تا رانت‌خواری کنند. در صورتی که با وارد کردن تکنیکال همین سموم و فرموله کردن آن، ارزش افزوده، اشتغال و البته نظارت بر کیفیت در کشور به وقوع می‌پیوست و صد البته صرفه جویی ارزی که اتفاق می‌افتاد بسیار قابل توجه بود اما متأسفانه این بی‌تدبیری به کرات اتفاق افتاده است.
مثلاً در مورد یک سم اگر نیاز کشور 100 تن باشد، زمانی که نرخ ارز آزاد باشد، واردکنندگان در رقابت با یکدیگر و سرجمع به میزان مورد نیاز همین 100 تن را با کیفیت بهتر و حتی به سفارش مصرف‌کننده یا توزیع‌کننده وارد می‌کنند (چون اضافه سم یا سم بی‎کیفیت به فروش نمی‌رود) و اما وقتی که واردات با ارز دولتی باشد هیچ محدودیتی قائل نمی‌شوند و هر چه بتوانند از آن سم وارد و به دیگر کشورها قاچاق می‌کنند. خود همین مسئله باعث نابودی بیشتر منابع ارزی کشور می‌شود. به‌عنوان نمونه سم گلایفوزیت با ارز 4200 تومانی به اندازه مصرف 4 سال کشور وارد شد؛ اما نه صادرکننده مجوز مواخذه شد و نه رانتخوار و مافیای واردات و نه در حال حاضر در بازار به قیمت ارز دولتی عرضه می‌شود. فقط کلاه گشادی سر کشاورز و تولیدکننده رفت.

مناقصه‌های فسادآور
رحمان همتی گیاه‌پزشک می‌گوید: امروز پس از حیف و میل شدن چند ده میلیارد دلار و یورو ارز دولتی اعلام می‌شود: سوبسید فسادآور است. ارز 4200 تومانی و چند نرخی فسادآور است. در حالی که تنها سال گذشته نزدیک به 290 میلیون دلار به نام سموم دفع آفات نباتی در کام واردکنندگان سموم آماده بلعیده شد در حالی که همه کارشناسان به این واقعیت اعتراف می‌کنند که یک بار اگر قیمت سم واقعی شود، کیفیت هم بالا می‌رود، کشاورز بهینه مصرف می‌کند، مسئولان واقعی تصمیم می‌گیرند، کارها واقعی پیش می‌رود، آمار واقعی‌تر می‌شود.

حمایت‌های تشویقی نه فسادآور
شاید یک راه سوبسید دادن به کشاورزان این باشد که برداشت بیشتر از میزان متوسط در هکتار مشمول حمایت تشویقی شود و به ازای محصول بیشتر تولیدی، یارانه بدهند. مثلاً گندم در برداشت معمول و میانگین کشوری، مشمول یارانه نشود اما به ازاء تولید بیشتر از میانگین یارانه دریافت نماید.

ماهنامه دام و کشت و صنعت – شماره ۲۴۳ - ۱۳۹۹

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow