زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
زمین‌ها را آماده کنیم، پاییز نزدیک است

شیما متقی

برداشت محصولات تابستانی در برخی از مناطق که امکان دو یا سه نوبت کشت دارند تقریباً رو به پایان است. علی‌رغم تمام مشکلات موجود، باید اقدام به استراحت دادن به زمین و پس از آن آماده‌سازی اراضی به‌منظور اجرای کشت‌های پاییزه نمود. تنوع اقلیم‌های جغرافیایی عاملی در اختلاف زمانی به‌منظور آماده‌سازی زمین‌ها است، چراکه مناطق سردسیر شمال و آذربایجان تا حوزه‌های گرمسیر در جنوب و مرکز کشور، هر یک باید به اقتضای شرایط جغرافیایی و کشت‌های مرسوم، به این کار اقدام نمایند. امسال اما، وزارت جهاد کشاورزی تصمیم به انجام مرحله اول الگوی کشت دارد، هر چند معلوم نشده که این طرح در کجا، به چه شکل و طریق، در چه میزان، بر روی کدام محصولات و در چه سطحی به اجرا درخواهد آمد.
آن چه اکنون باید مدّ نظر کشاورزان قرار گیرد آن است که اراضی کشاورزی ما به دلیل شدت عملیات، در معرض فرسایش قرار داشته و به علت کثرت استفاده از کود‌های شیمیایی نیز مقدار مواد آلی و هوموس خاک‌ها در وضعیت حداقلی قرار گرفته است. بنابراین عملیات آماده‌سازی باید با رعایت این جوانب به اجرا درآید.
معمولاً آماده‌سازی اراضی برای کشت‌های پاییزه از مناطق جنوبی کشور آغاز و به تدریج به سمت مناطق شمالی کشیده می‌شود. استان‌های جنوبی هم اکنون زیرکشت محصولات تابستانه بوده که با برداشت محصول تخلیه می‌شوند. بدیهی است که بنابر نوع کشت‌ها از قبیل پیاز، گوجه فرنگی، هندوانه، خربزه، بادمجان و... این اراضی دچار پستی و بلندی‌های بسیار بوده که در صورت برنامه‌ریزی برای کشت غلات یا گیاهانی نظیر کلزا و یا سبزی‌ها لزوماً باید این اراضی به‌طور مناسب تسطیح و آماده کشت شوند.
عملیات آماده‌سازی اراضی براساس شرایط جغرافیایی و رسوم هر منطقه می‌تواند به اجرا درآید:
1- در نواحی جنوبی کشور، به دلیل طولانی بودن دوره گرما، معمولاً خاک‌ها دچار خشکی و از دست دادن رطوبت می‌شوند که انجام عملیات را با مشکل مواجه می‌کند، لذا قبل از آغاز عملیات برای نرم و مرطوب کردن زمین اقدام به یک نوبت آبیاری می‌کنند که تا «گاورو» شدن زمین باید چند روز صبر کرد. شروع عملیات ارتباط کاملی با گیاه مورد نظر دارد، چراکه در صورت کشت گیاهانی مانند گندم یا جو نیاز به انجام شخم‌های نیمه عمیق و عمیق نیست و با یک شخم سطحی یا متوسط تا عمق 15 سانتی‎متر، زمین آماده کشت غلات می‌گردد. برای کشت گیاهانی با ریشه عمیق مانند چغندر یا کلزا نیاز به اجرای شخم نیمه عمیق بین 20 تا 40 سانتی‌متر زمین آماده کشت می‌شود.
2- اراضی زیرکشت محصولات تابستانی معمولاً پستی و بلندی‌ها و جوی و پشته‌های زیاد دارند که با اجرای یک گاوآهن این جوی و پشته‌ها باید تا حد امکان تخریب تا حرکت ماشین‌ها و ادوات با سهولت بیشتری صورت پذیرد. از فواید انجام شخم بر روی این گونه اراضی، شکستن و نفوذپذیر کردن خاک به‌منظور عبور هوا و آب که موجب فعالیت میکروارگانیسم‌های خاک می‌گردد، می‌شود. همچنین تخریب لانه‌های زیرخاکی آفاتی که بخشی از زمستان گذرانی خود را در عمق اعماق خاک انجام می‌دهند. در صورت نبودن جوی و پشته در زمین می‌توان با ادوات خاک‌ورزی، سطح خاک را در حد یک شخم سطحی زیر و رو تا بستری نرم برای قرار گرفتن بذرها به وجود آید. خاک‌ورزها این مزیت را دارند که لایه‌های مفید و حاوی مواد مغذی را با لایه‌های ضعیف مخلوط نمی‌کنند.
3- پس از چند روز می‌توان به‌منظور شکستن کلوخ‌ها و لخته‌های به جا مانده از اجرای گاوآهن با حرکت دیسک حداثکر کلوخ‌ها را خرد کرد. دیسک به کار گرفته شده می‌تواند دیسک ساده یا دیسک هیدرولیکی باشد که نوع دوم به دلیل توانایی نفوذ به اعماق بیشتر خاک، قادر است کلوخ‌های بیشتری را خرد نماید. نکته منفی در اجرای دیسک رد شدن مقداری از کلوخ‌ها از لا به لای تیغه‌ها و خرد نشدن آن‌ها در اراضی سنگین است که در چنین مواردی ناچار از اجرای دیسک برای نوبت دوم و یا سوم می‌باشیم. در صورت نداشتن تمایل به اجرای دیسک بیش از یک نوبت، می‌توان با کلوخ‌کوب یا رُتیواتور، بقیه کلوخ‌های برجا مانده را به‌طور کامل خرد کرد. در صورت باقی ماندن خار و خاشاک و بقایای اندام‌های هوایی و ریشه‌های محصول قبلی، برای کشت محصول بعدی می‌توان با دندانه‌های فنری یا پنجه غازی، این بقایا را جمع‌آوری کرد.
آخرین مرحله قبل از انجام عملیات کشت، تسطیح خاک به‌منظور جمع‌آوری آن از نقاط بلند و ریختن آن در مکان‌هایی که فرورفتگی دارند. این عملیات توسط لِوِلِرهای لیزری برای اراضی بزرگ و با هدف شیب‌بندی مناسب زمین جهت حرکت آب صورت می‌گیرد.
4- پاکسازی زمین از بقایای اندام‌های گیاهی امری است که باید در جهت تسهیل عملیات کاشت به اجرا در آید. آن‌چه متأسفانه این روزها به‌صورت یک عمل جاری درآمده، سوزاندن بقایای گیاهی در مزارع است که خسارت دو گانه‌ای دارد، به این صورت که هم مواد آلی مورد نیاز خاک را از بین می‌برد و هم با به آتش کشیدن سطح خاک، میکروارگانیسم‌های آن نابود می‌شوند. عملیات آماده‌سازی زمین می‌تواند با رعایت حفظ مواد آلی در حد امکان به اجرا درآید.

ماهنامه دام و کشت و صنعت شماره ۲۴۲-مرداد ۱۳۹۹
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow