زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
تدوین سند راهبردی توسعه زنبورداری

ریل‌گذاری مسیر توسعه صنعت زنبورداری کشور انجام شد
تدوین سند راهبردی توسعه زنبورداری

کیان کاظمی

زنبورداری، یکی از شاخه‌های بسیار بااهمیت زیست‌محیطی و اقتصادی بخش کشاورزی در ایران است که با همه پیشرفت‌ها و توجهاتی که به آن شده باز هم چنان که باید حق آن ادا نشده است و از جنبه‎های مختلف این صنعت امکان توسعه و افزایش درآمدزایی از این شاخه بامزیت وجود دارد. در شماره‌های گذشته مباحث مختلفی در زمینه زنبورداری مانند: نهضت گرده‌افشانی، اصلاح نژاد، پرورش ملکه، تنوع تولیدات، مشکلات زنبورداران و ... مورد بررسی قرار گرفت.

در ادامه همین مطالب برای پرداختن بیشتر به مباحث زنبورداری، گفت‌وگویی با مهندس فرهاد مشیرغفاری، مشاورز وزیر و مجری طرح توسعه زنبورداری وزارت جهادکشاورزی انجام داده‌ایم که ماحصل این گفت‌وگو بدون قید سئوالات تقدیم مخاطبان مجله "دام و کشت و صنعت" می‌شود:

تدوین سند راهبردی توسعه زنبورداری
مهندس فرهاد مشیرغفاری، مشاورز وزیر و مجری طرح توسعه زنبورداری وزارت جهادکشاورزی در گفت‌وگو با مجله "دام و کشت و صنعت" عنوان کرد: تا پیش از این در مجموعه وزارت جهادکشاورزی، بخش زنبورعسل زیرمجموعه طیور دسته‌بندی می‌شد، اما بعد از جدا شدن، به‌صورت مستقل و مستقیم با معاون تولیدات دامی و تحت عنوان طرح توسعه زنبورداری کشور فعالیت می‌کند.
یکی از اقدامات طرح توسعه زنبورداری در وزارت جهادکشاورزی در سال 1398، تدوین سند راهبردی توسعه زنبورداری است. این سند مشتمل بر هشت هدف اساسی است که به ترتیب اولویت عبارتند از:
1-تضمین کیفیت محصولات و فرآورده‌های زنبورعسل در راستای امنیت غذایی و سلامت جامعه
2-کارآفرینی، اشتغال‌زایی و توسعه محصولات جدید و افزایش ارزش افزوده
3-آموزش، ترویج، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی
4-افزایش بهره‌وری، بازده و بهبود روش‌ها و توسعه فناوری
5-اصلاح ساختار، قوانین و نظام اجرایی
6-کاهش ریسک و افزایش تاب‌آوری
7-حفظ و ارتقای ذخایر ژنتیکی زنبورعسل ایرانی
8- توسعه صادرات و تقویت ارتباطات بین‌المللی

وی اضافه کرد: از این هشت هدف، چهل‌وسه استراتژی منتج و در راستای تحقق این اهداف و پیشبرد طرح توسعه، اقدامات مؤثری انجام شده است. ضمناً با سازمان‌ها و نهادهای مختلف همچون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان یونیدو، صندوق بیمه کشاورزی، صندوق بیمه اجتماعی و ...  چندین تفاهم‌نامه منعقد و برخی نیز در حال انعقاد است. از سوی دیگر برای نائل شدن هرچه سریع‎تر به اهداف سند، صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری زمینه‌های لازم برای برقراری مسیرهای صادراتی به عراق و کشورهای حوزه خلیج فارس را مهیا ساخته است.
مشیرغفاری اظهار کرد: به دلیل اولویت‌ تامین گوشت مرغ و تخم مرغ به‌عنوان غذای جامعه، قبلاً توجه کمتری به حوزه زنبورداری می‌شد اما در حال حاضر بخش زنبورداری کشور را به صورت مستقل و مستقیم با معاون وزیر مدیریت می‌کنیم.
هم زمان با استقلال دفتر توسعه زنبورداری کشور،  مدیریت این مجموعه به عهده بنده واگذار شد که در واقع اولین مجری طرح در معاونت امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی کشور محسوب می‌شود.

استفاده از نظر کارشناسان در تدوین سند
مجری طرح توسعه زنبورداری خاطرنشان کرد: مهم‎ترین ضرورت، تدوین سند راهبردی توسعه زنبورداری کشور بود که با همت این دفتر و همراهی مشاور استراتژیست و نظرخواهی از همه دست ‌اندرکاران صنعت و صاحب‌نظران زنبورداری کشور، کار در یک چارچوب کلاسیک علمی جلو رفت و توانستیم سند راهبردی را تدوین کنیم. سپس با ارسال سند برای معاونین امور دام استان‌ها و دستگاه‌های اجرایی مرتبط از آنها نیز نظرخواهی و سند نهایی تنظیم گردید.
مشیر غفاری ادامه داد: از نکات قابل توجه در این سند راهبردی، با نگاه به ماموریت‌ها و برنامه‌های وزارت جهادکشاورزی و تحلیل محیطی، نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها، ارزیابی انتظارات ذی‌نفعان، احصا شد. همچنین در تنظیم این سند، ضرورت‌ها و الزامات برنامه ششم توسعه اقتصادی و سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نیز سرلوحه کار قرارگرفت.
وی ادامه داد: برای عملیاتی کردن کار، انتظارات ذی‌نفعان (زنبورداران، دولت، مردم، تشکل‎ها و صنایع وابسته) درج و نهایتاً جداول آماری مربوطه طراحی شد و اهداف اصلی سند تدوین و در ادامه راه، استراتژی‌ها از اهداف اصلی منتج گردید که با این کار در واقع مهیا کردن مسیر توسعه صنعت زنبورداری کشور، انجام شد.
مشاور معاون وزیر در امور زنبورداری افزود: براساس چشم‌انداز افق 1404 ضمن دستیابی به رشد متوسط سالانه 5درصد در شاخص‌های تولید و ارز‌آوری، در زنبورداری به این جایگاه‌ها دست خواهیم یافت: «پیشرو در بخش کشاورزی، سرآمد در منطقه و رقابت‌پذیر در جهان، بهره‌مند از دانش و فناوری روز، برخوردار از کسب و کارهای اقتصادی و پررونق، عرضه‌کننده محصولات قابل اعتماد، متنوع و ارزش آفرین».
مجری طرح توسعه زنبورداری کشور گفت: در چشم‌انداز سند راهبردی، توانایی و پتانسیلی که در این بخش وجود دارد و قبلا مغفول مانده بود، مطرح شده است؛ چراکه قابلیت‌های این صنعت به قدری است که با توجه به گستردگی‌ آن در سطح کشور، جمعیت تولیدکننده، محصولات متنوعی که در بخش زنبورداری وجود دارد، تعداد کلنی و میزان تولید، ما جزو چهار کشور اول جهان هستیم.

تنوع محصولات و ارزش افزوده
مشیرغفاری با بیان این موضوع که دنیایی از ارزش افزوده در محصولات باکیفیت زنبورداری نهفته است، اضافه کرد: محصولاتی همچون ژل رویال، زهر زنبور، بره موم ، موم و عسل، نه تنها ارزبری ندارد و به خارج وابسته نیست، ارزآور هم می‌باشند و از طرف دیگر، آب اندکی هم مورد نیاز است. همچنین از لحاظ زمین هم اصولا سطح ناچیزی را اشغال می‌کند و سرمایه‌گذاری کمی هم نیاز دارد، بنابراین قابلیت رشد و توسعه بالایی به‎خصوص در زمینه صنایع تبدیلی و تکمیلی، بسته بندی و فرآورده های حاصل از آنها وجود دارد.

تشکیل کارگروه‌های تخصصی
مشاور معاون وزیر در امور زنبورداری با اشاره به تشکیل کارگروه‌های تخصصی، تاکید کرد: معتقدم که برای هر یک از محصولات و مسائل مرتبط در بخش بایستی کارگروهی از متخصصین و صاحب‌نظران همان موضوع، مشارکت داشته باشند و یک کمیته نمی‌تواند درمورد همه مسائل مربوط به بخش اظهار نظر نماید و به قول معروف "همه چیز را همگان دانند".
وی افزود: در این روند کارگروه‌های تخصصی تشکیل شده که شامل: «حفظ و ارتقای ذخایر ژنتیکی زنبور عسل ایرانی و اصلاح نژاد ملکه، کارگروه توسعه صادرات و تقویت ارتباطات بین‌المللی و کارگروه تامین دارو و کنترل بیماری‌های زنبورعسل و ... » می‌باشد که دبیری بعضی از کارگروه‌ها هم به تشکل‌های مربوطه تفویض شد.

تشکیل ستاد ملی گرده‌افشانی
مشیرغفاری افزود: از سوی دیگر جلساتی با معاونت امور باغبانی در خصوص "ستاد گرده‌افشانی" برگزار نمودیم و امیدواریم ستاد مرکزی گرده‌افشانی تشکیل شود که اقدام بسیار مهمی است؛ چراکه در حال حاضر یکی از مشکلات بخش، استقرار زنبورستان‌ها در حوزه‌های منابع طبیعی است و به دلیل محدودیت عرصه‌های منابع طبیعی، از این بابت قابلیت توسعه وجود ندارد و باید از عرصه‌های زراعی و باغی استفاده کرد.
مجری طرح توسعه زنبورداری کشور ادامه داد: این واقعیت که زنبورعسل به عنوان یکی از نهاده‌های تولید نقش مؤثری در افزایش کمی و کیفی محصولات کشاورزی و باغی دارد، برکسی پوشیده نیست. در سایر نقاط جهان باغداران و زارعین از استقرار کندوهای زنبورعسل در اراضی کشاورزی استقبال می کنند. البته در کشور ما این اتفاق هنوز عملیاتی نشده اما درحال پیگیری هستیم. این اقدام تاثیر دوجانبه خواهد داشت؛ هم باعث افزایش تولیدات کمی و کیفی باغات و محصولات زراعی می‎شود و هم به توسعه و افزایش بهره‌وری محصولات زنبورداری کمک شایانی می نماید.
مشاور معاون وزیر با تاکید بر این موضوع که در مسیر اهداف سند راهبردی، جلسات هم‌اندیشی متعددی با تشکل‌ها و سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) برای به کارگیری پتانسل‌ها و امکانات صنعت زنبورداری برگزار کردیم، افزود: وقت آن است که هم‌افزایی‌ها اتفاق افتد و دستگاه‌های متولی و مسئول در قبال زنبورداری کشور و همچنین تشکل‌های  وظیفه‌مند بخش خصوصی در استان‌ها، پای کار بیایند.
مشیرغفاری تصریح کرد: امیدواری همه قسمت‌های مرتبط همراه با بخش اجرا در مسائل مرتبط با زنبورداران نظیر بیمه تامین اجتماعی، تامین نهاده‌ها، بازاریابی محصولات، ایجاد برندهای متعدد، صادرات، کیفیت، صنایع تبدیلی و هرآنچه که در این زمینه بایستی برای شکوفایی این بخش عملیاتی شود، ما را یاری کنند.
وی خاطرنشان کرد: در سال 98 با شکل‌گیری و گسترش جشنواره‌ها و همایش‌ها در استان‌های مختلف کشور،  شرایط مناسب برای این مسیر و مقدمات صادرات محصولات زنبورداری از طریق برخی مرزهای کشور مثل استان کردستان به اربیل عراق فراهم شده و چشم‌انداز خوبی در پیش رو قرارگرفت که با کم‌ شدن مشکلات شیوع کرونا، پی‌گیری خواهد شد.

قابلیت بوشهر به عنوان کریدور صادراتی عسل به کشورهای حوزه خلیج فارس
مجری طرح توسعه زنبورداری کشور اذعان داشت: معمولا همه ساله جشنواره عسل «کُنار» در استان بوشهر برگزار می شود و همانطور که می‌دانید عسل کُنار یکی از عسل‌های معروف و باکیفیت کشور است و با توجه به اینکه استان بوشهر در زمستان پذیرای جمعیت کثیری از زنبورداران سراسر کشور است و پتانسیل تولید عسل باکیفیت کُنار را نیز دارد، می‌تواند به یک کریدور صادراتی برای صدور عسل به کشورهای حاشیه خلیج فارس تبدیل شود.
مشیرغفاری در خصوص آمار زنبورستان‌ها نیز گفت: مهرماه سال 98 نیز همانند سنوات گذشته، سرشماری سراسری زنبورستان‌های کشور، در معاونت امور دام استان‌ها با مراجعه کارشناسان به زنبورستان‌ها بررسی، کنترل و تایید شد.
بر این مبنا تعداد 98 هزار زنبورستان،  واجد  10میلیون  و  600 هزار کلنی زنبورعسل، حدود 112هزارتن عسل، بیش از 2 هزارتن موم، 123تن بره موم، 286تن گرده گل  و 3 تن ژل رویال ثبت شد.
مشاور معاون وزیر خاطرنشان کرد:  امیدواریم در آینده با نصب کدشناسه بر روی کندوهای زنبور عسل بتوان اطلاعات دقیق‌تری را از کندوها و محصولات زنبورستان‌های کشور به دست آورد و در نهایت نیز با  نصب بارکد بر روی محصولات زنبورعسل اعم از عسل، ژل رویال و ... مصرف کنندگان قادر به تشخیص نوع گیاه، منطقه، شهرستان  و استان مورد استفاده زنبورعسل باشند و بساط عسل‎های تقلبی برچیده شود.

ایستگاه های اصلاح  نژاد زنبور عسل و معرفی ملکه مناسب
مشیر غفاری اظهار داشت: از دیگر مسائل مهم، ایستگاه‌های اصلاح نژاد زنبور عسل کشور است که در حال حاضر هفت ایستگاه روی زنبور عسل ایرانی کار و ملکه‌های نسل پنجم تا چهاردهم را تولید می‌کنند.  شایان ذکر است واگذاری ایستگاه ها با اولویت تشکل‌های زنبورداری جزو برنامه‌های سال 99 این دفتر است.
وی تصریح کرد: مقایسه‌ ملکه‌های زنبور عسل داخل کشور را با همکاری ایستگاه‌ها، موسسه تحقیقات و دانشگاه‌ها از طریق تدوین طرح، تامین اعتبار و اجرای آن در قالب یک پروژه مطالعاتی در دستور کار داریم تا بتوانیم به زنبورداران بهترین ملکه را معرفی کنیم.

توزیع 23 هزار تن شکر در سال گذشته
وی در خصوص دیگر اقدامات گفت: با انجام پی‌گیری‎ها، مکاتبات و رایزنی‌ها توانستیم  سال گذشته 23هزار تن شکر از طریق شرکت بازرگانی دولتی دریافت و توسط صندوق حمایت از توسعه زنبورداری و اتحادیه سراسری زنبورداران بین اتحادیه‌های استانی و تعاونی‌های زنبورداری سطح کشور توزیع کنیم. یادآور می شوم که در سطح کشور حدود 250 تعاونی زنبورداری و 26 اتحادیه استانی و یک صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری کشور و یک اتحادیه سراسری وجود دارد. 
مشیرغفاری ادامه داد: از سوی دیگر توافقات مشترکی بین وزارت جهاد کشاورزی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، یونیدو و صندوق حمایت برای توسعه کسب و کارهای صنعت زنبورداری در بازارهای بین‌المللی صورت گرفته است. در این مورد آموزش‌های تخصصی مورد نیاز بهره‌برداران را تعیین  و در قالب سند راهبردی به مؤسسه تحقیقات و آموزش کشاورزی اعلام  نمودیم و به این ترتیب در استان‌های مختلف کشور صرفا آموزش‌های تخصصی و فنی برای زنبورداران پیش‌بینی شده تا به این طریق ارزش افزوده‌های نهفته در بخش‌های مختلف محصولات اصلی زنبورداری، نمایان شود.

بیمه کلنی‌های زنبور عسل سراسر کشور
مجری طرح توسعه زنبورداری کشور اظهار داشت: خوشبختانه با صندوق بیمه محصولات کشاورزی، نشست‌هایی را برگزار و تفاهم‌نامه بیمه کلنی‌های زنبور عسل طراحی شد و در حال فراهم‌سازی مقدمات عملیاتی کردن آن در کشور هستیم. در این تفاهم‌نامه بیمه‌ای دو اتفاق جدید افتاد؛ اول، اینکه توانستیم با مساعدت صندوق بیمه، تعاونی‌های زنبورداری استان‌ها را به عنوان کارگزار بیمه زنبورداری قرار دهیم تا در کنار کارگزاران صندوق بیمه و به‎صورت مشارکتی امور بیمه را با درصد مناسبی از حق کارگزاری انجام دهند.  دوم، اینکه اتحادیه زنبورداران را به عنوان عضو کمیته برآورد خسارت قرار دادیم.

استخراج میلیتین از زهر زنبور عسل
مشیرغفاری اظهار داشت: با معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
نیز توافقاتی به عمل آمده و در واقع کار مشترکی بین وزارت کار و وزارت جهاد کشاورزی، صندوق حمایت از توسعه زنبورداری و موسسه رازی در خصوص استخراج «میلیتین» از زهر زنبور عسل صورت گرفته است. میلیتین از زهر زنبور عسل استحصال  و با قیمت هر میلی‌گرم 100دلار از خارج خریداری و وارد کشور می‌شود. بنابراین اگر استخراج میلیتین از زهر زنبور عسل در داخل کشور صورت بگیرد، کار بزرگی در این صنعت محسوب می‌شود و به نفع کشور و صنعت زنبورداری خواهد بود.

زنجیره‌های تولیدی زنبور عسل
مشاور معاون وزیر اذعان داشت:  ما به دنبال بحث‌ زنجیره‌های تامین، تولید و توزیع در صنعت زنبورداری هستیم که همگی در حال تدوین می‌باشند. همچنین کوشش می‌شود که استانداردهای عسل طبیعی، عسل تغذیه‌ای و بقیه محصولات زنبورعسل را عملیاتی کنیم و در این زمینه با سازمان استاندارد نیز جلساتی تشکیل شده است.
وی در پایان گفت: همه موارد ذکر شده در واقع مسیرهای متعددی است که مقدماتش برای پویایی این صنعت انجام شده و انشاا... با کمک همه دست‌اندرکاران، مسئولان و صاحب‌نظران بخش‌های مختلف دولتی و خصوصی گام‌های خوبی در این زمینه برخواهیم داشت. بنابراین از همه زنبورداران و تشکل‌های مربوطه درخواست همراهی داریم تا بتوانیم در این مسیر از پتانسیل‌های بخش به خوبی استفاده کنیم و شتاب‌مان برای رسیدن به اهداف بیشتر شود. 

با سپاس از همکاری مهندس شاپرک خالقی
«مدیر روابط عمومی معاونت تولیدات امور دامی»

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۴۰ - ۱۳۹۹

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow