زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
ضرورت توجه به ذخائر ژنتیکی کشور

سیب «قرمزی آلما» را دریابید
ضرورت توجه به ذخائر ژنتیکی کشور

فرحروز ایمانی قشلاقچایی
کارشناس توسعه فعالیت‌های کشاورزی زنان روستایی و عشایری کشور

 دکتر فرشته نورالهی
کارشناس مسئول فعالیت‌های کشاورزی زنان روستایی و عشایری استان اردبیل


استان اردبیل به لحاظ تنوع اقلیمی رویشگاه بسیاری از گونه‌های گیاهی از جمله گیاهان دارویی، درختچه و درختانی نظیر زالزالک‌، پسته و همچنین سیب وحشی می‌باشد. این ذخایر ارزشمند گیاهی بخشی از قابلیت‌ها و ظرفیت‌های خوب استان برای توسعه کشاورزی و گردشگری محسوب می‌شود که با برنامه‌ریزی مناسب در جهت حفظ و توسعه این گونه‌های گیاهی، می‌توان برای توسعه اقتصادی روستاهای استان گام برداشت.

سیب قرمز یا «قرمزی آلما»
سيب، یکی از مهم‎ترين محصولات باغي است که بيشتر ارقام تجاري آن گوشت سفيد دارند اما شاید تا به حال، خیلی از ما سیبی که علاوه ‌بر پوست، گوشت آن هم سرخ باشد را ندیده (و حتی نشنیده) باشیم. این سیب ویژه که Red love نام دارد نه تنها دارای یک پوسته قرمز رنگ است بلکه درون آن نیز کاملا سرخ و نسبت به سیب‌های معمولی از آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد غذایی غنی‌تری برخوردار است.
در تفاوت با سایر سیب‌ها، Red love حتی در مجاورت هوا نیز سیاه نمی‌شود. این سیب به‎صورت طبیعی قرمز است و از تکنیک‌های اصلاح ژنتیکی در آن استفاده نشده است.
این نوع سیب كه به واسطه مزه ترش و شیرین به «سیب ترشو» نیز معروف است از انواع نادر سیب‌هایی است كه در سطح جهان در مناطق اندكی وجود داشته و در دامن طبیعت به عمل می‌آید.
دانشنامه «ویکی پدیا» سیب توسرخ را این گونه معرفی می‌کند: "سیب توسرخ یکی از انواع سیب است که به صورت طبیعی در برخی مناطق دنیا مانند آذربایجان و مناطق اطراف شاهرود ایران و جمهوری آذربایجان و برخی مناطق هلند و آفریقای جنوبی یافت می‌شود. ولی استان اردبیل را می‌توان به عنوان بزرگترین تولیدكننده این نوع سیب در ایران و جهان معرفی كرد.
 هرچند در سال‌های اخیر افرادی تلاش در ثبت آن به نام خود داشته‌اند ولی این میوه به‌صورت خودرو است".
به گفته كارشناسان‌، این نوع سیب که به دلیل مزه ترش و شیرین آن به سیب ترشو هم معروف است. «ترشو»، تنها یك سیب سرخ زیبا و اشتهاآور نیست، این سیب ویژه با نام علمی 'Redlove ' نه تنها در ظاهر فیزیكی بلكه در مزه‌، خواص درمانی و طب سنتی همچنین نوع كشت نیز با بقیه انواع سیب‌ها تفاوت دارد.
تفاوت اصلی این سیب با دیگر سیب‌‌ها، درصد بالای آنتی‎اكسیدان‌های موجود در آن (30 تا40 درصد بیشتر از حد نرمال سیب‌ها) و مزه ترش آن می‌باشد. این نوع سیب كه از انواع سیب‌‌های تابستانی به حساب می‌آید، دارای اندازه كوچك با پوستی سرخ رنگ بوده و پس از بریدن نیز توسرخی آن قابل مشاهده است.
كارشناسان گیاهان دارویی معتقدند كه این نوع سیب به‌طور معمول تا نزدیك به 2 برابر سیب‌های دیگر ماده آنتی‌‎اكسیدان دارد و می‌تواند به ‌عنوان یك ماده دارویی كاملاً طبیعی، ارگانیك و بدون اصلاح ژنتیكی مورد استفاده قرار گیرد.
از جمله دیگر مزایای این نوع سیب، سیاه‌ نشدن تكه‌‌های بریده ‌شده آن به هنگام قرار گرفتن در مجاورت هوا است.
برخی از شهروندان «نمینی» می‌گویند كه درخت این نوع سیب كمیاب از قدیم‌‌الایام در باغچه و خانه‌‌باغ‌های این شهرستان وجود داشته است و در گویش محلی به این نوع سیب، «قرمزی آلما» گفته می‌شود.
به گفته كشاورزان و باغداران منطقه، این نوع سیب در مردادماه هم‌زمان با برداشت گندم قابلیت قلمه‌‌زدن داشته و در غیر این صورت، پیوند با درختان سیب دیگر موفقیت‌آمیز نخواهد بود.
شهرستان نمین با اینكه بیشتر به شهر آلبالو شهرت دارد اما در زمینه تولید سیب توسرخ نیز دارای قابلیت ویژه‌ای بوده و در صورت توجه به این مهم می‌تواند به‎عنوان خاستگاه و پایگاه اصلی تولید این میوه خاص مطرح شود.

حق فروش برای یک شرکت خارجی؟!
به نقل از «پرشین بلاگفا»، براساس گزارش «دیلی‌میل»، یک شرکت انگلیسی به نام "ساتنز" حق فروش نهال‌های این سیب را به قیمت دانه‌ای 95/24 پوند (30 یورو) در اختیار دارد و تاکنون هزار و 500 سفارش از کشاورزان محلی دریافت کرده است و20 سال مطالعات یک پرورش‌دهنده گیاهان در انگلیس به نام "مارکوس کوبرت" است که این سیب کاملاً سرخ را از پیوند گونه‌های متمایز میوه‌ها و کاملاً طبیعی به‌دست می‌آورد.

منشاء سیب گوشت قرمز
تعدادي از ارقام سيب وجود دارد كه رنگ گوشت (ناحيه بين پوست ميوه و هسته) آنها قرمز است و داراي مقادير زيادي «آنتوسيانين» است و به صورت وحشي در جنگل‎هاي آسياي مركزي رشد مي‎كند كه از جمله اين ارقام مي‎توان به Malus   pumila var Niedzwetzkyana اشاره كرد.
تصور مـي شـود سـيب زينتـي (crab) «منچـورين» (Niedzwetzkyana) كـــه منـــشاء آن آســـياي مركزي است، اجـداد اوليـه سـيب‌هـاي گوشـت قرمز باشد. اين گونـه، مقـاوم بـه سـرماي زمـستانه و خشکی است. تجمع رنگيزه آنتوسيانين يا كاروتنوئيد در كورتكس سيب‌هاي گوشت قرمز، وجه تمايز آن با سيب‌هاي گوشت سفيد در نظر گرفته مي‌شود.
امروزه توجه زيادي به ارقام گوشت قرمز سيب در دنيا شده است؛ زيرا به اثبات رسيده است كه اين ارقام خاصيت آنتي‌اكسيداني بسيار بالاتري نسبت به سيب‌هاي معمولي دارند. تعدادي از ارقام سيب گوشت قرمز در چند منطقه مختلف از ايران وجود دارد.
رقم love Red كه به عنوان اولين رقم تجاری سیب گوشت قرمز معرفي شده است، حاصل بيست سال دو رگ‌گيري رقم «سیب گوشت قرمز» ايراني با سيب رقم تجاري «کالا»، توسط باغدار سوئيسي به نام Markus Robert است.
در شرایط کنونی که مؤلفه صنعت و حوزه اقتصاد کشور به دلیل تحریم‌های اقتصادی در معرض تهدید است، شناسایی و کشف فرصت‌ها و ظرفیت‌های طبیعی و خدادادی موجود در بخش کشاورزی در اقصی‌نقاط کشورمان و حمایت و بهره‌برداری معقول از آنها می‌تواند به برون‌رفت از فقر و شکوفایی اقتصادی به‌ویژه جوامع محلی و روستایی به‌خصوص در مناطق محروم و دوردست کمک شایانی کند.
از سوی دیگر بسیاری از این فرصت‌های طبیعی که به منزله تنوع زیستی، ذخایر ژنتیکی و میراث مهم کشاورزی (که از گذشتگان ما برجای مانده‌اند) محسوب می‌شوند، به دلایل گوناگون از جمله ناآگاهی بهره‌برداران، روستائیان، مردم و عدم اولویت‌بخشی توسط مسئولین و برنامه‌ریزان مورد غفلت قرار گرفته‌اند و چه بسا در آینده‌ای نزدیک برای همیشه از بین بروند. «سیب گوشت قرمز» منطقه نمین استان اردبیل یا "قرمزی آلما" هم از آن جمله است که در گمنامی به‌سر می‌برد و در آینده‌ای نه‌چندان دور، معدود درختان باقیمانده این گونه ارزشمند بومی در صورت نبود طرح‌های حمایتی برای احیا، به صفحات تاریخ خواهد پیوست.
شهرستان نمین با اینكه بیشتر به شهر باغات آلبالو شهرت دارد اما در زمینه تولید سیب گوشت قرمز نیز دارای قابلیت ویژه‌ای بوده و در صورت توجه به این مهم می‌تواند به‌عنوان خاستگاه و پایگاه اصلی تولید این میوه خاص مطرح شود.
لازم به ذکر است که فن تکثیر و دانش بومی پیوندزنی این سیب با ارزش و کمیاب صرفاً در دست تعداد معدودی از باغداران قدیمی و سالخورده منطقه است که در صورت عدم توجه به حفظ و انتقال این دانش بومی و تلفیق آن با روش‌های علمی تکثیر و همچنین سایر روش‌های تکثیر از جمله کشت بافت، پایه‌های موجود «سیب توسرخ» هم به مرور زمان با از دست دادن عمر باردهی و عدم توجه به احیاء باغ‌های قدیمی از بین خواهد رفت.

ویژگی‌های خاص سیب گوشت قرمز
 -منحصر به فرد بودن مزه مَلَس(ترش و شیرین) آن؛
 -زیبایی و رنگ قرمز پوست، گوشت، دانه‌ها و برگ‌های درخت؛
 -دارا بودن ارزش سلامتی بیشتر و خاصیت دارویی در درمان بیماری‌هایی نظیر سرطان، بیماری‌های قلبی و ... به واسطه وجود آنتی‎اکسیدان‌های بالا و سایر ترکیبات فنلی؛
 -دارا بودن فیبر بالا در مقایسه با سایر ارقام سیب؛
 -و مقاوم بودن به سرما و خشکی.

لزوم توجه به ظرفیت‌های ژنتیکی
متأسفانه ظرفیت‌های طبیعی و بکر فراوانی در بسیاری از مناطق کشورمان وجود دارد که ناشناخته مانده‌اند. سیب قرمز نمین هم از آن جمله است که در گمنامی به‌سر می‌برد و در آینده‌ای نه چندان دور، معدود درختان باقیمانده این گونه ارزشمند بومی در صورت حمایت‌ نشدن از بین خواهند رفت.
دلایل اجتماعی، اقتصادی، کشاورزی و زیستی زیادی برای توجه بیشتر و احیاء این گونه ارزشمند وجود دارد که از آن جمله می‌توان به ایجاد فرصت‌های شغلی و اقتصادی مطلوب برای کشاورزان، باغداران خرده‌پا و زنان و دختران روستایی، رونق اقتصادی منطقه مرزی نمین و ارزآوری آن برای کشورمان و نیز جذب توریست و محققان ژنتیك اشاره کرد.
این گونه، به عنوان یکی از میراث‌های مهم ژنتیکی کشورمان می‌تواند در آینده در سیستم میراث مهم کشاورزی جهانی (GIAHS) فائو به ثبت جهانی رساند.
با توجه به وجود گونه‌های بومی سیب گوشت قرمز به عنوان یک میراث ژنتیکی و کشاورزی در ایران، ضروری است حفظ آن مورد توجه مسئولین وزارت جهاد کشاورزی و به ویژه مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی قرار گیرد.

ماهنامه دام و کشت و صنعت-شماره ۲۳۹- ۱۳۹۹


 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow