صنعت دام و طیور و آبزیان
تغذیه در سلامت دام و طیور

تغذیه‭ ‬و‭ ‬اهمیت‭ ‬آن‭ ‬در سلامت‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور

دکتر‭ ‬کورش‭ ‬حاذق‭ ‬جعفری‭*‬
مهندس‭ ‬نسیم‭ ‬سمیعی‭**‬

اولین‭ ‬گام‭ ‬در‭ ‬راه‭ ‬افزایش‭ ‬کیفی‭ ‬علوفه،‭ ‬غنی‌سازی‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬منابع‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬خاک‭ ‬است‭. ‬بدیهی‭ ‬است‭ ‬تحت‭ ‬هر‭ ‬شرایطی‭ ‬باید‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬ویتامین‌ها‭ ‬و‭ ‬افزودن‭ ‬دستی‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭ ‬در‭ ‬حد‭ ‬مجاز‭ ‬سرلوحه‭ ‬فعالیت‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬عرصه‭ ‬قرار‭ ‬داد‭. ‬اصل‭ ‬اولیه‭ ‬در‭ ‬جیره‌نویسی‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬دامپروری‭ ‬و‭ ‬مرغداری‭ ‬برطرف‭ ‬کردن‭ ‬نیاز‭ ‬انرژی‭ ‬و‭ ‬پروتئین‭ ‬حیوانات‭ ‬با‭ ‬صرفه‭ ‬اقتصادی‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬حیوان‭ ‬بتواند‭ ‬با‭ ‬حداقل‭ ‬هزینه‭ ‬به‭ ‬حداکثر‭ ‬تولید‭ ‬برسد‭. ‬البته‭ ‬جیره‌‎ی‭ ‬ارزان‭ ‬همیشه‭ ‬اقتصادی‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬در‭ ‬دراز‭ ‬مدت‭ ‬به‭ ‬گله‌ی‭ ‬ما‭ ‬آسیب‭ ‬جدی‭ ‬برساند‭. ‬مهم‌ترین‭ ‬هدفی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬تغذیه‭ ‬دنبال‭ ‬می‌شود‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬بالانس‭ ‬مناسب‭ ‬انرژی‭ ‬برحسب‭ ‬میزان‭ ‬فعالیت‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬در‭ ‬مراحل‭ ‬مختلف‭ ‬زندگی‭ ‬است‭.‬

پنچ‭ ‬مرحله‭ ‬اساسی
در‭ ‬تنظیم‭ ‬جیره‌ی‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور

در‭ ‬ابتدا‭ ‬باید‭ ‬نیازهای‭ ‬غذایی‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬درنظرگرفتن‭ ‬حد‭ ‬مجاز‭ ‬تغذیه‭ ‬در‭ ‬حیوان‭ ‬مورد‭ ‬نظر‭ ‬فهرست‭ ‬کرد‭. ‬این‭ ‬احتیاجات‭ ‬به‭ ‬وضوح‭ ‬در‭ ‬جدول‭ ‬CNR‭ ‬و‭ ‬نرم‌افزارهای‭ ‬جیره‌نویسی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬منظور‭ ‬طراحی‭ ‬شده‭ ‬بسته‭ ‬به‭ ‬موقعیت‭ ‬دام‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬تلیسه‭ ‬بودن،‭ ‬بارداری،‭ ‬دوران‭ ‬شیردهی‭ ‬و‭ ‬‭... ‬قید‭ ‬شده‌است‭. ‬
در‭ ‬مرحله‭ ‬دوم‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬خوراک‌های‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬فهرست‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬آنالیز‭ ‬نمود‭. ‬
در‭ ‬مرحله‭ ‬سوم‭ ‬باید‭ ‬قیمت‭ ‬اجزاء‭ ‬تشکیل‌دهنده‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬را‭ ‬دانست‭ ‬و‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬بالانس‭ ‬انرژی‭ ‬و‭ ‬پروتئین‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬برآورد‭ ‬هزینه‭ ‬اجزاء‭ ‬تشکیل‭ ‬دهنده‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬درنظرگرفت‭.‬
در‭ ‬مرحله‭ ‬چهارم‭ ‬باید‭ ‬محدودیت‭ ‬مصرف‭ ‬بعضی‭ ‬از‭ ‬اقلام‭ ‬داخل‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬را‭ ‬مد‭ ‬نظر‭ ‬داشت؛‭ ‬به‌عنوان‭ ‬مثال‭ ‬مصرف‭ ‬غیرمجاز‭ ‬یا‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬اندازه‭ ‬پودر‭ ‬ماهی‭-‬بیش‭ ‬از‭ ‬10درصد‭- ‬باعث‭ ‬تاثیر‭ ‬نامساعد‭ ‬در‭ ‬طعم‭ ‬و‭ ‬بوی‭ ‬گوشت‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬می‌گردد‭. ‬
در‭ ‬مرحله‭ ‬پنجم‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬مقدار‭ ‬رطوبت‭ ‬جیره‭ ‬را‭ ‬اندازه‌گیری‭ ‬کرد‭. ‬رطوبت‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬اندازه‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬باعث‭ ‬رشد‭ ‬آلودگی‭ ‬میکروبی‭ ‬و‭ ‬قارچی‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭.‬

انواع‭ ‬جیره‭ ‬غذایی

به‌طور‭ ‬اجمال‭ ‬به‭ ‬مجموعه‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭ ‬که‭ ‬یک‭ ‬حیوان‭ ‬درطول‭ ‬یک‭ ‬شبانه‌روز‭ ‬کامل‭ ‬دریافت‭ ‬می‌کند‭ ‬جیره‭ ‬اطلاق‭ ‬می‌شود‭. ‬به‌طور‭ ‬عمومی‭ ‬جیره‌ها‭ ‬برسه‭ ‬نوع‭ ‬پایه‌ریزی‭ ‬می‌گردند‭ ‬که‭ ‬بسته‭ ‬به‭ ‬نوع،‭ ‬جنس،‭ ‬نژاد‭ ‬و‭ ‬نحوه‭ ‬به‭ ‬کارگیری‭ ‬دام‌ها‭ ‬متغيّر‭ ‬است‭.‬
1- ‬جیره‭ ‬نگهداری: ‬اگر‭ ‬حیوانی‭ ‬هیچ‭ ‬نوع‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬یا‭ ‬کاهش‭ ‬وزنی‭ ‬نداشته‌باشد،‭ ‬جیره‭ ‬آن‭ ‬براساس‭ ‬نیاز‭ ‬روزانه‭ ‬حیوان‭ ‬تعیین‭ ‬می‌شود‭.‬
2- ‬جیره‭ ‬آبستنی‭:‬‭ ‬این‭ ‬جیره‭ ‬برای‭ ‬دام‌های‭ ‬ماده‭ ‬آبستن‭ ‬برحسب‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬چه‭ ‬ماهی‭ ‬از‭ ‬حاملگی‭ ‬هستند،‭ ‬تنظیم‭ ‬می‌شود‭.‬
3- ‬جیره‭ ‬تولید‭:‬‭ ‬این‭ ‬جیره‭ ‬نیز‭ ‬براساس‭ ‬تولیدات‭ ‬دام ‭ -‬شیر،‭ ‬گوشت،‭ ‬پشم‭ ‬و... - ‬ تنظیم‭ ‬می‌شود‭.‬

روش‌های‭ ‬جیره‌نویسی‭:‬
الف‭-‬‭ ‬روش‭ ‬مربع‭ ‬پیرسون‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬امکان‭ ‬جایگزینی‭ ‬خوراک‌ها‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬روش‭ ‬امکان‭ ‬مخلوط‭ ‬کردن‭ ‬دو‭ ‬ماده‭ ‬غذایی‭ ‬یا‭ ‬دو‭ ‬گروه‭ ‬ماده‭ ‬غذایی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭.‬
ب‭-‬‭ ‬روش‭ ‬رایانه‌ای‭ ‬که‭ ‬اکثراً‭ ‬با‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬نرم‌افزارهای‭ ‬جیره‌نویسی‭ ‬به‭ ‬اجرا‭ ‬در‭ ‬می‌آید‭. ‬این‭ ‬روش‭ ‬از‭ ‬مزایای‭ ‬بالایی‭ ‬برخوردار‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬عبارتنداز‭: ‬خوش‌خوراکی‭ ‬غذاها،‭ ‬محدودیت‭ ‬خوراک‌ها،‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬نفخ،‭ ‬بهداشت،‭ ‬عوامل‭ ‬مؤثر‭ ‬در‭ ‬تغذیه‭ ‬و‭ ‬اهداف‭ ‬تغذیه‭. ‬
آنالیز‭ ‬قیمت‭ ‬اجزاء‭ ‬تشکیل‌دهنده‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭:‬
با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬اینکه‭ ‬60‭ ‬تا‭ ‬70درصد‭ ‬هزینه‌ها‭ ‬در‭ ‬واحدهای‭ ‬دامپروری‭ ‬به‭ ‬هزینه‭ ‬تغذیه‭ ‬برمی‌گردد،‭ ‬باید‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬اجزا‭ ‬تشکیل‌دهنده‭ ‬آن‭ ‬و‭ ‬قیمت‭ ‬مربوطه‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬اولویت‭ ‬و‭ ‬محدودیت‭ ‬مواد‭ ‬خوراکی‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬قرار‭ ‬داد‭.‬

شناسایی‭ ‬و‭ ‬انتخاب‭ ‬مواد‭ ‬خوراکی

الف‭- ‬خوراک‌های‭ ‬انرژی‌زا
این‭ ‬دسته‭ ‬از‭ ‬خوراک‌ها‭ ‬حاوی‭ ‬کمتر‭ ‬از‭ ‬40درصد‭ ‬پروتئین‭ ‬خام‭ ‬و‭ ‬کمتر‭ ‬از‭ ‬18درصد‭ ‬الیاف‭ ‬خام‭ ‬می‌باشند‭. ‬چربی‌ها،‭ ‬روغن‌ها‭ ‬و‭ ‬دانه‌های‭ ‬روغنی‭ ‬نظیر‭ ‬کنجاله،‭ ‬میوها،‭ ‬خشکبار‭ ‬و‭ ‬ملاس‭ ‬نمونه‌ای‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬ترکیبات‭ ‬است‭. ‬همچنین،‭ ‬غلات‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬منابع‭ ‬غذایی‭ ‬انرژی‌زا‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬طرف‭ ‬حاوی‭ ‬الیاف‭ ‬خام‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬دیگر‭ ‬قابلیت‭ ‬هضم‭ ‬بالایی‭ ‬دارند‭ ‬و‭ ‬همین‭ ‬امر‭ ‬باعث‭ ‬افزایش‭ ‬مصرف‭ ‬مواد‭ ‬انرژی‌زا‭ ‬در‭ ‬ترکیب‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬طیور‭ ‬می‌باشد‭.‬
ذرت‭ ‬جزو‭ ‬منابع‭ ‬اصلی‭ ‬انرژی‭ ‬در‭ ‬جیره‌غذایی‭ ‬به‌حساب‭ ‬می‌آید‭ ‬به‌طوری‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مقایسه‭ ‬با‭ ‬دانه‭ ‬گندم‭ ‬از‭ ‬میزان‭ ‬انرژی‭ ‬بالاتری‭ ‬برخوردار‭ ‬است‭. ‬البته‭ ‬لازم‭ ‬به‌ذکر‭ ‬است‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬چربی‌های‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬ساختار‭ ‬ذرت‭ ‬غیراشباع‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬قابلیت‭ ‬ترکیب‭ ‬با‭ ‬اکسیژن‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬پراکسید‭ ‬را‭ ‬دارند‭ ‬که‭ ‬همین‭ ‬امر‭ ‬موجب‭ ‬فساد‭ ‬ذرت‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬می‌کند‭.‬
جو‭ ‬از‭ ‬دانه‌هایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‌صورت‭ ‬آسیاب‭ ‬شده‭ ‬در‭ ‬جیره‌غذایی‭ ‬طیور‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭. ‬از‭ ‬آنجایی‭ ‬که‭ ‬دانه‭ ‬جو‭ ‬دارای‭ ‬فیبر‭ ‬غیرقابل‭ ‬هضم‭ ‬می‌باشد‭ ‬به‌منظور‭ ‬بهبود‭ ‬کیفیت‭ ‬می‌توان‭ ‬این‭ ‬دانه‭ ‬را‭ ‬خیساند‭ ‬یا‭ ‬با‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬آنزیم‌های‭ ‬مناسب‭ ‬عمل‌آوری‭ ‬کرد‭. ‬البته‭ ‬در‭ ‬خیلی‭ ‬از‭ ‬مناطق‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬غلّه‭ ‬مقرون‭ ‬به‌صرفه‭ ‬نبوده‭ ‬و‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬انرژی‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬گندم‭ ‬و‭ ‬ذرت‭ ‬در‭ ‬رتبه‭ ‬سوم‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬و‭ ‬اگر‭ ‬ضرورتی‭ ‬برای‭ ‬مصرف‭ ‬آن‭ ‬احساس‭ ‬شود‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬مکمل‌هایی‭ ‬نظیر‭ ‬پودر‭ ‬یونجه‭ ‬و‭ ‬علف‭ ‬سبز‭ ‬به‌منظور‭ ‬تقویت‭ ‬جیره‭ ‬استفاده‭ ‬شود‭.‬
دانه‭ ‬یولاف‭ ‬یا‭ ‬جو‭ ‬دو‭ ‬سر‭ ‬از‭ ‬مواد‭ ‬متشکله‭ ‬جیره‭ ‬طیور‭ ‬به‌شمار‭ ‬می‌آید‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬انرژی‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬سه‭ ‬مورد‭ ‬مذکور‭ ‬قرار‭ ‬دارد‭. ‬همچنین‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬ضخامت‭ ‬زیاد‭ ‬دانه‌های‭ ‬آن‭ ‬منبع‭ ‬غنی‭ ‬برای‭ ‬فیبر‭ ‬به‌شمار‭ ‬می‌آید‭. ‬این‭ ‬دانه‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬دارا‭ ‬بودن‭ ‬آونین‭ ‬به‌عنوان‭ ‬ماده‌ای‭ ‬اشتها‭ ‬آور‭ ‬و‭ ‬محرک‭ ‬نقش‭ ‬مؤثری‭ ‬در‭ ‬تغذیه‭ ‬طیور‭ ‬دارد‭. ‬این‭ ‬دانه‭ ‬در‭ ‬بالاترین‭ ‬میزان‭ ‬مصرف‭ ‬نباید‭ ‬از‭ ‬50درصد‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬مصرفی‭ ‬فراتر‭ ‬رود،‭ ‬هر‭ ‬چند‭ ‬بهترین‭ ‬راه‭ ‬برای‭ ‬سهولت‭ ‬در‭ ‬مصرف‭ ‬آن‭ ‬اضافه‭ ‬نمودن‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬کل‭ ‬مخلوط‭ ‬غذایی‭ ‬است‭. ‬دانه‭ ‬یولاف‭ ‬به‌صورت‭ ‬بلغور‭ ‬نقش‭ ‬مهمی‭ ‬در‭ ‬میزان‭ ‬تخم‌گذاری‭ ‬مرغ‌های‭ ‬تخم‌گذار‭ ‬از‭ ‬خود‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬است‭.‬
سورگوم‭ ‬یا‭ ‬ذرت‭ ‬خوشه‌ای‭ ‬در‭ ‬شرایط‭ ‬آسیاب‭ ‬شده‭ ‬می‌تواند‭ ‬تا‭ ‬دو‭ ‬سوم‭ ‬غلات‭ ‬جیره‭ ‬طیور‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬ارزش‌غذایی‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬جایگزین‭ ‬کرد‭. ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬دارای‭ ‬پوشش‭ ‬سلولزی‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬ترکیب‭ ‬و‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬شبیه‭ ‬به‭ ‬ذرت‭ ‬است،‭ ‬اما‭ ‬چربی‭ ‬سورگوم‭ ‬به‭ ‬مراتب‭ ‬از‭ ‬دانه‭ ‬ذرت‭ ‬کمتر‭ ‬می‌باشد‭. ‬نگهداری‭ ‬دانه‭ ‬به‭ ‬خوبی‭ ‬امکان‌پذیر‭ ‬است‭.‬
لازم‭ ‬به‭ ‬ذکر‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬جدا‭ ‬کردن‭ ‬دانه‭ ‬سورگوم‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬رسیدن‭ ‬کامل‭ ‬گیاه‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬منجر‭ ‬به‭ ‬آزاد‭ ‬شدن‭ ‬موادی‭ ‬نظیر‭ ‬سیانوژن‭ ‬شود‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬تغذیه‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬بسیار‭ ‬خطرناک‭ ‬است‭. ‬افزایش‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬حد‭ ‬مصرف‭ ‬سورگوم‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬جوجه‌های‭ ‬گوشتی‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬سفید‭ ‬شدن‭ ‬پوست‭ ‬آن‌ها‭ ‬منجر‭ ‬شود‭. ‬برای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬سفید‭ ‬شدن‭ ‬رنگ‭ ‬پوست‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬مقداری‭ ‬پودر‭ ‬یونجه‭ ‬و‭ ‬پودر‭ ‬گلوتن‭ ‬به‭ ‬جیره‭ ‬جوجه‌های‭ ‬گوشتی‭ ‬اضافه‭ ‬کرد‭.‬
ارزن‭ ‬نیز‭ ‬از‭ ‬غلات‭ ‬بسیار‭ ‬فراوان‭ ‬مناطق‭ ‬گرم‭ ‬و‭ ‬خشک‭ ‬بوده‭ ‬که‭ ‬غذای‭ ‬خوبی‭ ‬برای‭ ‬طیور‭ ‬می‌باشد‭. ‬این‭ ‬دانه‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬در‭ ‬آب‭ ‬خیساند‭ ‬و‭ ‬جوانه‭ ‬زده‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬جیره‭ ‬طیور‭ ‬افزود‭. ‬شکل‭ ‬جوانه‌زده‭ ‬آن‭ ‬سرشار‭ ‬از‭ ‬ویتامین‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬منجر‭ ‬به‭ ‬قابل‭ ‬هضم‭ ‬شدن‭ ‬مواد‭ ‬پروتئینی‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬می‌شود‭. ‬ارزش‭ ‬ارزن‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬میزان‭ ‬انرژی‭ ‬با‭ ‬ذرت‭ ‬برابری‭ ‬می‌کند‭.‬
دانه‭ ‬چاودار‭ ‬به‭ ‬هر‭ ‬میزان‭ ‬مصرفی‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬ایجاد‭ ‬خاصیت‭ ‬ملینی‭ ‬برای‭ ‬طیور‭ ‬سبب‭ ‬کاهش‭ ‬رشد‭ ‬جوجه‌های‭ ‬گوشتی‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬جایی‭ ‬که‭ ‬میزان‭ ‬انرژی‭ ‬آن‭ ‬بالاست،‭ ‬باید‭ ‬هنگام‭ ‬مصرف‭ ‬به‭ ‬خوبی‭ ‬آسیاب‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬سایر‭ ‬اجزاء‭ ‬تشکیل‌دهنده‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭ ‬مخلوط‭ ‬شود‭. ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬این‭ ‬ماده‭ ‬غذایی‭ ‬بسیار‭ ‬به‭ ‬جو‭ ‬نزدیک‭ ‬است‭.‬
ملاس‭ ‬نیشکر‭ ‬و‭ ‬چغندرقند‭ ‬در‭ ‬مراحل‭ ‬تبلور‭ ‬قند‭ ‬و‭ ‬ضمن‭ ‬عملیات‭ ‬تغلیظ‭ ‬شیره‭ ‬نیشکر‭ ‬با‭ ‬خلوص‭ ‬بالا‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬می‌آید‭. ‬این‭ ‬دو‭ ‬ماده‭ ‬به‌عنوان‭ ‬مواد‭ ‬غنی‭ ‬از‭ ‬انرژی‭ ‬به‌منظور‭ ‬بهبود‭ ‬شکل‭ ‬ظاهری‭ ‬و‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬غبار‭ ‬شدن‭ ‬دان‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرند‭.‬
ملاس‭ ‬در‭ ‬تغذیه‭ ‬طیور‭ ‬بیشتر‭ ‬جنبه‭ ‬چاشنی‭ ‬را‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬بالا‭ ‬بردن‭ ‬میزان‭ ‬انرژی‭ ‬به‌واسطه‭ ‬خوشمزگی‭ ‬و‭ ‬خوش‌خوراکی‭ ‬سبب‭ ‬جلب‭ ‬تمایل‭ ‬هر‭ ‬چه‭ ‬بیشتر‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬ماده‭ ‬غذایی‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬قابلیت‭ ‬هضم‭ ‬غذا‭ ‬را‭ ‬بالا‭ ‬می‌برد‭.‬
ب‭- ‬مازاد‭ ‬کارخانجات‭ ‬روغن‌کشی
کنجاله‌ها،‭ ‬همان‭ ‬باقی‌مانده‭ ‬جامد‭ ‬دانه‌های‭ ‬روغنی‭ ‬هستند،‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬کیفیت‭ ‬و‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬بسته‭ ‬به‭ ‬روش‭ ‬استخراج‭ ‬از‭ ‬سطح‭ ‬بالایی‭ ‬برخوردارند‭. ‬
کنجاله‭ ‬سویا‭ ‬را‭ ‬کوبیده‭ ‬و‭ ‬به‌صورت‭ ‬آرد‭ ‬در‭ ‬می‌آورند‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬ماده‭ ‬دارای‭ ‬اسیدآمینه‌های‭ ‬ضروری‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬غنی‭ ‬از‭ ‬ویتامین‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬ماده‭ ‬غذایی‭ ‬نقش‭ ‬مؤثری‭ ‬در‭ ‬بهبود‭ ‬کیفیت‭ ‬جیره‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬وزن‭ ‬بدن‭ ‬حیوانات‭ ‬دارد‭.‬
کنجاله‭ ‬پنبه‭ ‬زرد‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬آن‭ ‬برای‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬بسیار‭ ‬بالاست‭. ‬همچنین‭ ‬نگهداری‭ ‬کنجاله‭ ‬پنبه‭ ‬بسیار‭ ‬راحت‭ ‬است‭ ‬ضمن‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬دقت‭ ‬نظر‭ ‬داشت‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬ورود‭ ‬پوسته‭ ‬دانه‭ ‬و‭ ‬الیاف‭ ‬پنبه‭ ‬به‭ ‬کنجاله‭ ‬که‭ ‬باعث‭ ‬رشد‭ ‬قارچ‌ها‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬می‌شود‭ ‬جلوگیری‭ ‬به‭ ‬عمل‭ ‬آید‭.‬
کنجاله‭ ‬کنجد‭ ‬علاوه‌بر‭ ‬داشتن‭ ‬حدود‭ ‬50‭ ‬درصد‭ ‬چربی‭ ‬و‭ ‬تمام‭ ‬عناصر‭ ‬مناسب‭ ‬در‭ ‬تهیه‭ ‬جیره،‭ ‬دارای‭ ‬مقادیر‭ ‬متنابهی‭ ‬اسیدآمینه‭ ‬مناسب‭ ‬و‭ ‬املاح‭ ‬و‭ ‬ویتامین‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬سبب‭ ‬وجود‭ ‬اسیداگزالیک‭ ‬و‭ ‬امکان‭ ‬تشکیل‭ ‬اگزالات‌کلسیم‭ ‬که‭ ‬منجر‭ ‬به‭ ‬خروج‭ ‬مقادیر‭ ‬زیادی‭ ‬کلسیم‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬مدفوع‭ ‬می‌شود،‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬مصرف‭ ‬کنجاله‭ ‬کنجد‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬طیور‭ ‬از‭ ‬15‭ ‬درصد‭ ‬تجاوز‭ ‬نکند‭. ‬
کنجاله‭ ‬بادام‭ ‬زمینی‭ ‬منبع‭ ‬غنی‭ ‬چربی‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬45درصد‭ ‬و‭ ‬پروتئین‭ ‬بالغ‌بر‭ ‬27درصد‭ ‬می‌باشد‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬صورت‭ ‬کنجاله‭ ‬فشاری‭ ‬و‭ ‬حلالی‭ ‬یافت‭ ‬می‌شود‭. ‬مصرف‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬حد‭ ‬این‭ ‬کنجاله‭ ‬در‭ ‬طیور‭ ‬باعث‭ ‬ورم‭ ‬شدید‭ ‬معده‭ ‬و‭ ‬روده‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭ ‬ضمن‭ ‬اینکه‭ ‬این‭ ‬ماده‭ ‬در‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬جوجه،‭ ‬نیمچه‭ ‬و‭ ‬مرغان‭ ‬تخم‌گذار‭ ‬نباید‭ ‬از‭ ‬5‭ ‬تا‭ ‬10درصد‭ ‬تجاوز‭ ‬کند‭.‬
کنجاله‭ ‬آفتابگردان‭ ‬بسته‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬دانه‌های‭ ‬آفتابگردان‭ ‬پوست‌کنده‭ ‬یا‭ ‬پوست‌نکنده‭ ‬باشند‭ ‬دو‭ ‬نوع‭ ‬کنجاله‭ ‬متفاوت‭ ‬تولید‭ ‬می‌کنند‭. ‬در‭ ‬نوع‭ ‬کنجاله‭ ‬تهیه‭ ‬شده‭ ‬از‭ ‬دانه‌های‭ ‬پوست‌نکنده،‭ ‬مقادیری‭ ‬غشاء‭ ‬سلولزی‭ ‬موجود‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬سبب‭ ‬کاهش‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬می‌شود‭.‬
همچنین‭ ‬کنجاله‭ ‬آفتابگردانی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬نوع‭ ‬فشاری‭ ‬باشد‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬بالا‭ ‬بودن‭ ‬میزان‭ ‬روغن‭ ‬شدیداً‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬هوا‭ ‬فاسد‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬محصول‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬خاصیت‭ ‬چسبندگی‭ ‬به‭ ‬منقار‭ ‬طیور‭ ‬چسبیده‭ ‬و‭ ‬بافت‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬تخریب‭ ‬کند‭.‬
کنجاله‭ ‬کتان‭ ‬یا‭ ‬بذرک‭ ‬به‌دلیل‭ ‬طعم‭ ‬بد‭ ‬آن‭ ‬مناسب‭ ‬ذائقه‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬نبوده‭ ‬و‭ ‬صرفاً‭ ‬در‭ ‬موارد‭ ‬کمبود‭ ‬منابع‭ ‬پروتئین‭ ‬گیاهی‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭. ‬کنجاله‭ ‬کتان‭ ‬هنگام‭ ‬عبور‭ ‬از‭ ‬دستگاه‭ ‬گوارش‭ ‬مقدار‭ ‬زیادی‭ ‬آب‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬جذب‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬توده‭ ‬حجیمی‭ ‬در‭ ‬آمده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬عبور‭ ‬بقیه‭ ‬غذاها‭ ‬از‭ ‬روده‭ ‬کمک‭ ‬کرده‭ ‬ضمن‭ ‬اینکه‭ ‬سبب‭ ‬تاخیر‭ ‬رشد‭ ‬جوجه‌ها‭ ‬نیز‭ ‬می‌شود‭.‬
کنجاله‭ ‬منداب‭ ‬که‭ ‬ماده‭ ‬مناسبی‭ ‬برای‭ ‬بالانس‭ ‬کردن‭ ‬جیره‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬به‌حساب‭ ‬می‌آید،‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬دارا‭ ‬بودن‭ ‬34درصد‭ ‬پروتئین‭ ‬از‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬بالایی‭ ‬برخوردار‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬مشکلات‭ ‬در‭ ‬دستگاه‭ ‬گوارش‭ ‬ترجیحاً‭ ‬بهتر‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬میزان‭ ‬5درصد‭ ‬مصرف‭ ‬شود‭.‬
پ‭- ‬منابع‭ ‬پروتئین‭ ‬حیوانی
این‭ ‬منابع‭ ‬شامل‭ ‬گوشت،‭ ‬خون،‭ ‬استخوان‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬باقی‌مانده‌های‭ ‬بدن‭ ‬حیوانات‭ ‬که‭ ‬قابل‭ ‬تغذیه‭ ‬توسط‭ ‬انسان‭ ‬نیست‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬برمی‌گیرند‭. ‬این‭ ‬مواد‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬داشتن‭ ‬پروتئین‭ ‬بالا‭ ‬و‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬مشتمل‭ ‬بر‭ ‬مواد‭ ‬معدنی‭ ‬به‌عنوان‭ ‬مکمل‭ ‬غذایی‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬قرار‭ ‬می‌دهند‭. ‬

بحث‭ ‬و‭ ‬نتیجه‌گیری

رشد‭ ‬و‭ ‬توسعه‭ ‬روز‭ ‬افزون‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬برحسب‭ ‬جیره‭ ‬غذایی‭ ‬و‭ ‬اصلاحات‭ ‬ژنتیکی‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬قابلیت‭ ‬تولید‭ ‬شیر‭ ‬و‭ ‬گوشت‭ ‬و‭ ‬تخم‌مرغ،‭ ‬مرهون‭ ‬ارزیابی‭ ‬و‭ ‬تعیین‭ ‬ویژگی‌های‭ ‬تغذیه‌ای‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬است‭. ‬لازم‭ ‬است‭ ‬علاوه‌بر‭ ‬آمینواسیدها،‭ ‬انرژی‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬ویتامین‭ ‬و‭ ‬املاح‭ ‬معدنی‭ ‬به‭ ‬طریق‭ ‬مناسبی‭ ‬بالانس‭ ‬کرد‭ ‬تا‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬بسته‭ ‬به‭ ‬نژاد‭ ‬و‭ ‬استعداد‭ ‬گوشتی‭-‬پرواربندی‭-‬،‭ ‬شیری‭ ‬و‭ ‬تخم‌گذار‭ ‬بتوانند‭ ‬نیازهای‭ ‬لازم‭ ‬را‭ ‬مرتفع‭ ‬کنند‭. ‬
به‭ ‬این‭ ‬منظور‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬نرم‭ ‬افزارهای‭ ‬جیره‌نویسی‭ ‬استفاده‭ ‬نمود‭ ‬تا‭ ‬با‭ ‬درنظرگرفتن‭ ‬استانداردها‭ ‬و‭ ‬حدود‭ ‬قابل‭ ‬قبول‭ ‬مصرف،‭ ‬تغذیه‭ ‬مناسبی‭ ‬برای‭ ‬حیوانات‭ ‬فراهم‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬خود‭ ‬منجر‭ ‬به‭ ‬بالا‭ ‬رفتن‭ ‬ارزش‭ ‬غذایی‭ ‬دام‭ ‬و‭ ‬طیور‭ ‬می‌شود‭.‬
‭*‬دامپزشک‭ ‬عمومی
‭ **‬مدیر‭ ‬عامل‭ ‬شرکت‭ ‬کیفیت‭ ‬کوشان‭ ‬پارس

ماهنامه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۲۳- سال ۱۳۹۷
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow