سیاستگذاری کشاورزی
چاقی‭ ‬وزارتخانه

چاقی‭ ‬وزارتخانه‭!‬

نویسنده: مهندس ابوالقاسم گل‌باف

آمار‭ ‬و‭ ‬ارقام‭ ‬و‭ ‬تأیید‭ ‬كارشناسان‭ ‬حكایت‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬دارد‭ ‬كه‭ ‬امكانات‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌گذاری‌های‭ ‬زیربنایی‭ ‬برای‭ ‬تولید‭ ‬حدود‭ ‬3‭ ‬برابر‭ ‬مصرف‭ ‬گوشت‭ ‬مرغ،‭ ‬1/5‭ ‬برابر‭ ‬مصرف‭ ‬گوشت‭ ‬قرمز‭ ‬و‭ ‬ظرفیت‭ ‬تولید‭ ‬70‭ ‬درصد‭ ‬دانه‌های‭ ‬روغنی،‭ ‬صد‭ ‬درصد‭ ‬اكثر‭ ‬قریب‭ ‬به‭ ‬اتفاق‭ ‬محصولات‭ ‬كشاورزی،‭ ‬سه‭ ‬برابر‭ ‬مصرف‭ ‬سموم‭ ‬دفع‭ ‬آفات‭ ‬نباتی‭ ‬و‭ ‬چندین‭ ‬برابر‭ ‬مصرف‭ ‬كودهای‭ ‬شیمیایی‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬نهاده‌های‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭... ‬و‭ ‬حداقل‭ ‬ظرفیت‭ ‬2‭ ‬برابر‭ ‬نیاز‭ ‬مراكز‭ ‬تحقیقاتی‭ ‬و‭ ‬ترویجی‭ ‬برای‭ ‬به‭ ‬ثمر‭ ‬رساندن‭ ‬ایده‌ها‭ ‬و‭ ‬نظرات‭ ‬صورت‭ ‬گرفته‭ ‬و‭ ‬چنانچه‭ ‬مدیریت‭ ‬اجرایی‭ ‬مصمم‭ ‬به‭ ‬ساماندهی‭ ‬تولید،‭ ‬ایجاد‭ ‬زنجیره‌های‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬زنجیره‌های‭ ‬ارزش‭ ‬‮«‬كشاورزی‭ ‬قراردادی‮»‬‭ ‬و‭ ‬نهایتا‭ ‬اقتصادی‭ ‬كردن‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌پذیر‭ ‬نمودن‭ ‬آن‭ ‬باشد‭ ‬با‭ ‬استفاده‭ ‬صحیح‭ ‬از‭ ‬منابع‭ ‬و‭ ‬فرصت‌ها،‭ ‬ظرفیت‌ها،‭ ‬مزیت‭ ‬نسبی‭ ‬و‭ ‬ارزش‭ ‬افزوده‭ ‬فراوان‭ ‬به‌‌ویژه‭ ‬در‭ ‬محصولات‭ ‬انحصاری‭ -‬زراعی،‭ ‬باغی‭- ‬و‭ ‬خارج‭ ‬كردن‭ ‬بهره‌برداران‭ ‬از‭ ‬ممنوعیت‌ها‭ ‬و‭ ‬امر‭ ‬و‭ ‬نهی‌های‭ ‬دولتی،‭ ‬در‭ ‬گام‭ ‬اول‭ ‬با‭ ‬واگذاری‭ ‬امور‭ ‬كشاورزی‭ ‬به‭ ‬خودشان‭ ‬و‭ ‬تقسیم‭ ‬كار‭ ‬بین‭ ‬تشكل‌ها‭ ‬و‭ ‬اتحادیه‌های‭ ‬مربوطه،‭ ‬كشوری‭ ‬آباد‭ ‬و‭ ‬كشاورزی‭ ‬سودآور‭ ‬و‭ ‬اشتغال‭ ‬در‭ ‬روستاها‭ ‬را‭ ‬خواهیم‭ ‬داشت‭. ‬
با‭ ‬همه‭ ‬امكانات،‭ ‬تجهیزات،‭ ‬تحقیقات‭ ‬و‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬ماهر،‭ ‬متأسفانه‭ ‬دولت‭ ‬با‭ ‬دخالت‭ ‬و‭ ‬نظارت‌های‭ ‬بی‌مورد‭ ‬خود‭ ‬راه‭ ‬ابتكار‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬براساس‭ ‬عرضه‭ ‬و‭ ‬تقاضا‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬كشاورزی‭ ‬می‌بندد،‭ ‬اجازه‭ ‬صادرات‭ ‬نمی‌دهد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬حال‭ ‬به‭ ‬اقلام‭ ‬مشابه‭ ‬تولید‭ ‬داخلی،‭ ‬مجوز‭ ‬واردات‭ ‬با‭ ‬ارز‭ ‬دولتی‭ ‬می‌دهد؛‭ ‬همین‭ ‬است‭ ‬كه‭ ‬اراضی‭ ‬فراوانی‭ ‬در‭ ‬كشور‭ ‬و‭ ‬ساختمان‌ها‭ ‬و‭ ‬تأسیسات‭ ‬دامپروری،‭ ‬شیلات‭ ‬و‭ ‬آبزیان‭ ‬به‭ ‬حال‭ ‬خود‭ ‬رها‭ ‬شده‭ ‬یا‭ ‬در‭ ‬چنگال‭ ‬بانك‌ها‭ ‬به‌عنوان‭ ‬بدحساب‭ ‬و‭ ‬ناتوان‭ ‬از‭ ‬بهره‌های‭ ‬شبه‌ناك‭ ‬فراوان،‭ ‬به‭ ‬تملیك‭ ‬یا‭ ‬مصادره‭ ‬بانك‌ها‭ ‬درآمده‭ ‬دولت‭ ‬با‭ ‬سیاست‌های‭ ‬انضباطی،‭ ‬انبساطی‭ ‬غیرمتعارف‭ ‬خود‭ ‬بدون‭ ‬پشتوانه‭ ‬كارشناسی‭ ‬و‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬مشورت‭ ‬با‭ ‬متخصصان‭ ‬و‭ ‬خبرنگاران‭ ‬آن‭ ‬حوزه‭ ‬یا‭ ‬با‭ ‬قیمت‌گذاری‌های‭ ‬اجباری،‭ ‬اختیار‭ ‬و‭ ‬سرنوشت‭ ‬كشاورز‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬می‌گیرند‭. ‬به‌عنوان‭ ‬نمونه،‭ ‬حدود‭ ‬200‭ ‬هزارتن‭ ‬گوشت‭ ‬مرغ‭ ‬مازاد‭ ‬بر‭ ‬تولید‭ ‬در‭ ‬كشور‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬اما‭ ‬دولت‭ ‬صدور‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬ممنوع‭ ‬كرده‭ ‬است‭ ‬درحالی‭ ‬كه‭ ‬برخی‭ ‬تولیدكنندگان‭ ‬به‌‌ویژه‭ ‬سرمایه‌گذاران‭ ‬زنجیره‭ ‬تولید‭ ‬با‭ ‬میلیون‌ها‭ ‬دلار‭ ‬و‭ ‬صدها‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬هزینه‭ ‬و‭ ‬چند‭ ‬دهه‭ ‬صرف‭ ‬عمر،‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬خودكفا‭ ‬كردن‭ ‬كشور،‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬مطالعات‭ ‬بازاریابی‭ ‬و‭ ‬بازرگانی‭ ‬به‭ ‬برند‭ ‬تبدیل‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬مذاكرات‭ ‬و‭ ‬سفر‭ ‬به‭ ‬نمایشگاه‌های‭ ‬بین‌المللی‭ ‬بازارهای‭ ‬مناسبی‭ ‬در‭ ‬خاورمیانه،‭ ‬آسیا‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬اروپا‭ ‬كسب‭ ‬كرده‌اند‭. ‬
اما‭ ‬ضربه‌ای‭ ‬كه‭ ‬دولت‭ ‬با‭ ‬ممنوعیت‭ ‬صدور‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬رفتن‭ ‬سهم‭ ‬بازار‭ ‬و‭ ‬مشتری‭ ‬به‭ ‬تولیدكنندگان‭ ‬داخلی‭ ‬وارد‭ ‬می‌كند‭ ‬و‭ ‬موجب‭ ‬بی‌اعتمادی‭ ‬خریدار‭ ‬و‭ ‬سفارش‌دهنده‭ ‬خارجی‭ ‬به‭ ‬صادركننده‭ ‬ایرانی‭ ‬می‌گردد‭ ‬موجب‭ ‬خشكانیده‭ ‬شدن‭ ‬ریشه‭ ‬سهم‭ ‬بازار‭ ‬خارجی‭ ‬می‌گردد‭ ‬و‭ ‬بدتر‭ ‬اینكه‭ ‬گویا‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬چند‭ ‬هزار‭ ‬تن‭ ‬واردات‭ ‬گوشت‭ ‬مرغ‭ ‬از‭ ‬تركیه‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬انجام‭ ‬داده‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬موجب‭ ‬ملتهب‭ ‬شدن‭ ‬بازار،‭ ‬دلسردی‭ ‬تولیدكنندگان،‭ ‬متهم‭ ‬شدن‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬واردات‭ ‬محور‭ ‬بودن‭ ‬می‌شود‭ ‬بلكه‭ ‬محلی‭ ‬برای‭ ‬سوءاستفاده‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬ارز‭ ‬نیمایی‭ ‬می‌شود‭. ‬در‭ ‬حالی‭ ‬كه‭ ‬چین،‭ ‬هند،‭ ‬تركیه‭ ‬و‭ ‬مصر‭ ‬و‭... ‬در‭ ‬زمانی‭ ‬كه‭ ‬قیمت‭ ‬ارز‭ ‬روند‭ ‬صعودی‭ ‬در‭ ‬كشورشان‭ ‬داشت‭ ‬از‭ ‬فرصت‭ ‬پیش‌آمده‭ ‬برای‭ ‬صادرات‭ ‬و‭ ‬گردش‭ ‬كاری‭ ‬و‭ ‬مالی‭ ‬و‭ ‬ظرفیت‌سازی‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬اشتغال‭ ‬استفاده‭ ‬كرده‭ ‬برای‭ ‬صادرات،‭ ‬نهادسازی‭ ‬كردند‭ ‬اما‭ ‬دولت‭ ‬ما‭ ‬حتی‭ ‬به‭ ‬فرهنگ‌سازی‭ ‬و‭ ‬ترویج‭ ‬جایگزین‭ ‬گوشت‭ ‬مرغ‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬كسری‭ ‬گوشت‭ ‬قرمز‭ ‬هم،‭ ‬همت‭ ‬نگماشته‭ ‬است‭. ‬
نمونه‭ ‬دیگر‭ ‬كشت‭ ‬و‭ ‬صنعت‭ ‬مغان‭ ‬با‭ ‬حدود‭ ‬36‭ ‬هزار‭ ‬هكتار‭ ‬اراضی‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭ ‬ده‌ها‭ ‬مزرعه‭ ‬دامپروری،‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬فرآوری‭ ‬محصولات‭ ‬لبنی،‭ ‬صنایع‭ ‬تبدیلی‭ ‬باغی،‭ ‬زراعی‭ ‬و‭ ‬تجهیزات‭ ‬و‭ ‬تأسیسات‭ ‬زیربنایی‭ ‬منحصر‭ ‬به‭ ‬فرد‭ ‬می‌توانست‭ ‬به‌عنوان‭ ‬یك‭ ‬شهرك‭ ‬كشاورزی‭ ‬یا‭ ‬دانشگاه‭ ‬علمی‭ ‬كاربردی‭ ‬‮«‬علوم‭ ‬و‭ ‬فنون‭ ‬و‭ ‬تكنولوژی‮»‬‭ ‬درآمده‭ ‬و‭ ‬موجبات‭ ‬مهارت‌آموزی‭ ‬250‭ ‬هزار‭ ‬دانش‌آموخته‭ ‬كشاورزی‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬دانشگاه‌های‭ ‬همانند‭ ‬دانشگاه‭ ‬واخنینگن‭ ‬هلند‭ ‬و‭... ‬تعامل‭ ‬داشته‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬دانشجویان‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬فرصت‌های‭ ‬مطالعاتی‭ ‬بپذیرد‭. ‬
در‭ ‬حالی‭ ‬كه‭ ‬مراكز‭ ‬تحقیقاتی‭ ‬وزارتخانه‭ ‬در‭ ‬ورامین،‭ ‬پیشوا،‭ ‬دزفول،‭ ‬كرج‭ ‬و‭... ‬یا‭ ‬به‭ ‬رستوران‭ ‬و‭ ‬سالن‭ ‬عروسی‭ ‬یا‭ ‬چلوكبابی‭ ‬تبدیل‭ ‬شده‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬رانت‌خواران‭ ‬به‭ ‬ثمن‌بخس‭ ‬واگذار‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬
هنر‭ ‬وزارتخانه‭ ‬واردات‭ ‬دام‭ ‬زنده‭ ‬یا‭ ‬نهاده‭ ‬با‭ ‬ارز‭ ‬4200‭ ‬تومانی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬افتخار‭ ‬می‌كند‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬تقابل‭ ‬با‭ ‬تولیدكننده‭ ‬گوشت‭ ‬مرغ‭ -‬ممنوعیت‭ ‬صادرات‭- ‬اقدام‭ ‬به‭ ‬واردات‭ ‬گوشت‭ ‬مرغ‭ ‬به‭ ‬چه‭ ‬قیمتی‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬چه‭ ‬توافقی‭ ‬و‭ ‬چه‭ ‬پشت‭ ‬پرده‌ای‭ ‬كرده‭! ‬یا‭ ‬ناگهان‭ ‬اعلام‭ ‬می‌كند‭ ‬260‭ ‬مجوز‭ ‬واردات‭ ‬گوشت‭ ‬قرمز‭ ‬صادر‭ ‬كرده‭ ‬بدون‭ ‬اینكه‭ ‬بگوید‭ ‬فاصله‭ ‬صدور‭ ‬اولین‭ ‬و‭ ‬آخرین‭ ‬مجوز‭ ‬چقدر‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬دانه‌های‭ ‬دریافت‌كننده‭ ‬نخستین‭ ‬مجوز‭ ‬واردات‭ ‬گوشت‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬بارگیری‭ ‬در‭ ‬بنادر‭ ‬ایران‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬الباقی‭ ‬در‭ ‬پیچ‌وخم‭ ‬بوركراسی‭ ‬سركارند‭ ‬و‭ ‬احتمالا‭ ‬با‭ ‬بازار‭ ‬اشباع‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬ضرر‭ ‬و‭ ‬زیان‭ ‬روبه‌رو‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬
وزارتخانه‭ ‬كشت‭ ‬فراسرزمینی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬ید‭ ‬اجرایی‭ ‬و‭ ‬تصمیم‌گیری‭ ‬خود‭ ‬قرار‭ ‬داده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬برون‌سپاری‭ ‬آن،‭ ‬امور‭ ‬بین‌الملل‭ ‬كه‭ ‬باید‭ ‬مسائل‭ ‬وزارتخانه‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬تعامل‭ ‬با‭ ‬وزارت‭ ‬امور‭ ‬خارجه‭ ‬و‭ ‬مذاكرات‭ ‬بین‌المللی‭ ‬و‭ ‬سازمان‌های‭ ‬تخصصی‭ ‬كشاورزی‭ ‬بین‌المللی‭ ‬و‭ ‬بسترسازی‭ ‬برای‭ ‬توسعه‭ ‬روابط‭ ‬كشاورزی‭ ‬با‭ ‬سایر‭ ‬كشورها‭ ‬و‭ ‬مقامات‭ ‬ذیربط‭ ‬پیگیری‭ ‬كند‭ ‬در‭ ‬كشت‭ ‬فراسرزمینی‭ ‬ناكارآمدتر‭ ‬كرده‭ ‬تا‭ ‬در‭ ‬مراودات‭ ‬غیرمتعارف‭ ‬گرفتار‭ ‬آید‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬مسئولیت‭ ‬اصلی‭ ‬خود‭ ‬نیز‭ ‬بازماند‭. ‬
به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬وزارت‭ ‬جهاد‭ ‬كشاورزی‭ ‬در‭ ‬گرداب‭ ‬حجم‭ ‬ناكارآمد‭ ‬پرسنل‭ ‬و‭ ‬بوركراسی،‭ ‬بهره‌بردار‭ ‬را‭ ‬سپر‭ ‬بلای‭ ‬خود‭ ‬نموده‭ ‬است‭. ‬كارزاری‭ ‬كه‭ ‬بازنده‭ ‬اصلی‭ ‬آن،‭ ‬مردم،‭ ‬كشاورزان‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌گذاران‭ ‬اندك‭ ‬كشاورزی‭ ‬خواهند‭ ‬بود‭. ‬

سرمقاله ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۲۸ - ۱۳۹۸

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow