سیاستگذاری کشاورزی
كشاورزی‭ ‬قراردادی

كشاورزی‭ ‬قراردادی
تعهدی‭ ‬بین‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬بخش‭ ‬خصوصی

مهندس ابوالقاسم گل‌باف

در‭ ‬هیچ‭ ‬دوره‭ ‬و‭ ‬برهه‌ای‭ ‬از‭ ‬تاریخ‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭ ‬حداقل‭ ‬در‭ ‬یكصد‭ ‬سال‭ ‬اخیر‭ ‬موردی‭ ‬مشاهده‭ ‬نشده‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬كشت‌وكار‭ ‬و‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭ ‬دامپروری،‭ ‬سودآوری‭ ‬و‭ ‬درآمدزایی‭ ‬برای‭ ‬فعالان‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌گذاران‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬كشاورزی‭ ‬را‭ ‬رقم‭ ‬زده‭ ‬باشد‭. ‬
كشاورزی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬همواره‭ ‬اسیر‭ ‬دو‭ ‬عامل‭ -‬فاكتور‭- ‬بوده‭ ‬و‭ ‬هست‭: ‬
الف‭:‬‭ ‬نبود‭ ‬سرمایه‭ ‬و‭ ‬منابع‭ ‬مالی‭ ‬كافی‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬نبود‭ ‬ارائه‭ ‬تسهیلات‭ ‬ارزان‌قیمت‭ ‬برای‭ ‬تأمین‭ ‬نهاده‌ها‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬فصل‭ ‬كشت‭ ‬و‭ ‬عملیات‭ ‬و‭ ‬تجهیزات‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬ماشین‌های‭ ‬برداشت‭ ‬باعث‭ ‬می‌شده‭ ‬كه‭ ‬تارعنكبوت‭ ‬سَلَف‌خَرها،‭ ‬واسطه‌ها‭ ‬و‭ ‬دلالان،‭ ‬محصول‭ ‬كشاورز‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬نحوه‭ ‬دلخواه‭ ‬قیمت‌گذاری‭ ‬و‭ ‬سلف‌خری‭ ‬كرده‭ ‬كه‭ ‬درنهایت‭ ‬بهره‌بردار‭ ‬با‭ ‬كشاورزی‭ ‬معیشتی‭ ‬فقط‭ ‬برای‭ ‬تولید،‭ ‬زنده‭ ‬می‌ماند‭ ‬و‭ ‬خبری‭ ‬از‭ ‬كشاورزی‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬رفاه‭ ‬و‭ ‬آسایش‭ ‬و‭ ‬پس‌انداز‭ ‬نیست‭. ‬
ب‭:‬‭ ‬زمانی‭ ‬كه‭ ‬بانك‌ها‭ ‬به‭ ‬دستور‭ ‬دولت‭-‬هر‭ ‬بانك‭ ‬دولتی‭ ‬موظف‭ ‬است‭ ‬حداقل‭ ‬25‭ ‬درصد‭ ‬منابع‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬سود‭ ‬تعدیل‭ ‬شده‭ ‬به‌عنوان‭ ‬مثال‭ ‬15‭ ‬درصد‭ ‬برای‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬هزینه‌های‭ ‬جاری‭ ‬كشاورز‭ ‬18‭ ‬درصد‭ ‬پرداخت‭ ‬كند‭- ‬اقدام‭ ‬به‭ ‬ارائه‭ ‬تسهیلات‭ ‬به‭ ‬كشاورز‭ ‬می‌كنند‭.‬
علاوه‭ ‬بر‭ ‬منتی‭ ‬كه‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬كشاورز‭ ‬گذاشته‭ ‬و‭ ‬داروندار‭ ‬مستند‭ ‬وی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬گرو‭ ‬و‭ ‬وثیقه‭ ‬می‌گیرند،‭ ‬توجه‭ ‬نمی‌كنند‭ ‬كشاورزی‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬محصولات‭ ‬كشاورزی‭ ‬نه‭ ‬18‭ ‬درصد‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬15‭ ‬درصد‭ ‬كه‭ ‬5‭ ‬درصد‭ ‬هم‭ ‬سود‭ ‬ندارد‭ ‬و‭ ‬درست‭ ‬است‭ ‬كه‭ ‬همه‭ ‬هزینه‌های‭ ‬تولید‭ ‬با‭ ‬وام‭ ‬و‭ ‬درصد‭ ‬بهره‭ ‬صورت‭ ‬نمی‌گیرد‭,‬
اما‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬تسهیلات‭ ‬بانكی‭ ‬و‭ ‬شبهه‌هایی‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬سود‭ ‬و‭ ‬بهره‭ ‬آن‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬به‌‌ویژه‭ ‬اینكه‭ ‬چنانچه‭ ‬كشاورز‭ ‬ضرر‭ ‬كند‭ ‬بانك‭ ‬و‭ ‬عقود‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬ضرر‭ ‬وی‭ ‬مشاركت‭ ‬نمی‌كنند،‭ ‬باعث‭ ‬شده‭ ‬تا‭ ‬سالانه‭ ‬صدها‭ ‬واحد‭ ‬تولیدی‭ ‬كشاورزی‭ ‬به‌دلیل‭ ‬نداشتن‭ ‬توان‭ ‬پرداخت‭ ‬اقساط‭ ‬ورشكست‭ ‬شده‭ ‬به‭ ‬تملیك‭ ‬بانك‌ها‭ ‬درآیند؛‭ ‬به‌عبارتی‭ ‬نه‭ ‬از‭ ‬تاك‭ ‬نشان‭ ‬ماند‭ ‬نه‭ ‬از‭ ‬تاكنشان‭.‬
ج‭:‬‭ ‬ضربه‭ ‬نهایی‭ ‬زمانی‭ ‬به‭ ‬كشاورز‭ ‬و‭ ‬كارآفرین‭ ‬و‭ ‬بهره‌بردار‭ ‬وارد‭ ‬می‌شود‭ ‬كه‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬شیوع‭ ‬ناگهانی‭ ‬آفات‭ ‬و‭ ‬بیماری‌ها‭ -‬آنفولانزا‭ ‬و‭...- ‬حوادث‭ ‬غیرمترقبه‭ -‬سیل،‭ ‬سرمازدگی،‭ ‬بی‌آبی‭ ‬و‭...- ‬موضوع‭ ‬لاینحل‭ ‬‮«‬همه‭ ‬برای‭ ‬هیچ‮»‬‭ ‬موجب‭ ‬می‌شود‭ ‬تا‭ ‬كشاورزان،‭ ‬برنامه‭ ‬و‭ ‬اطلاعاتی‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬عرضه‭ ‬و‭ ‬تقاضا،‭ ‬نیاز‭ ‬و‭ ‬ظرفیت‭ ‬تولید،‭ ‬اولویت‌ها‭ ‬و‭ ‬خط‌مشی‭ ‬دولت‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬نداشته‭ ‬باشند‭ ‬و‭ ‬بنابر‭ ‬موجودی‭ ‬بذر‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬نهاده‌ها‭ ‬یا‭ ‬سهولت‭ ‬كار‭ ‬و‭... ‬اقدام‭ ‬به‭ ‬كشت‭ ‬محصولاتی‭ ‬ازجمله؛‭ ‬سیب‌زمینی،‭ ‬پیاز،‭ ‬گوجه،‭ ‬هندوانه‭ ‬و‭ ... ‬بنمایند
سپس‭ ‬ناگهان‭ ‬با‭ ‬هجمه‭ ‬تولید‭ ‬همزمان‭ ‬یك‭ ‬محصول‭ ‬و‭ ‬نبود‭ ‬امكان‭ ‬نگهداری‭ ‬و‭ ‬انبار‭ ‬كردن‭-‬مازاد‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬و‭ ‬تازه‌خوری‭- ‬نبودن‭ ‬امكان‭ ‬خارج‌كردن‭ ‬سرك‭ ‬تولید‭ ‬از‭ ‬بازار،‭ ‬كشاورز‭ ‬حتی‭ ‬از‭ ‬پس‭ ‬تأمین‭ ‬هزینه‭ ‬نهاده‌ها‭ ‬یا‭ ‬اجاره‭ ‬زمین‭ ‬برنمی‌آید‭.‬
در‭ ‬صداوسیما‭ ‬بارها‭ ‬مزارعی‭ ‬مملو‭ ‬از‭ ‬محصول‭ ‬رسیده‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬كه‭ ‬گوسفندان‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬چرا‭ ‬می‌كنند‭ ‬یا‭ ‬اینكه‭ ‬محصولی‭ ‬مثلاَ‭ ‬گوجه‭ ‬یا‭ ‬خیار‭ ‬در‭ ‬سوپرهای‭ ‬شمال‭ ‬شهر‭ ‬تهران‭ ‬كیلویی‭ ‬6‭ ‬یا‭ ‬8‭ ‬هزار‭ ‬تومان‭ ‬عرضه‭ ‬می‌شود‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬كه‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬افزایش‭ ‬تولید‭ ‬یا‭ ‬بازی‭ ‬مافیایی‭ ‬دلالی‭ ‬همین‭ ‬محصول‭ ‬درب‭ ‬گلخانه‭ ‬هر‭ ‬كیلو‭ ‬200‭ ‬یا‭ ‬300‭ ‬تومان‭ ‬خریدار‭ ‬ندارد‭.‬
در‭ ‬سال‭ ‬بعد‭ ‬كشاورز‭ ‬ورشكسته‭ ‬ناامید‭ ‬از‭ ‬استمرار‭ ‬تولید‭ ‬آن‭ ‬محصول‭ ‬مشخص‭ -‬با‭ ‬فرض‭ ‬رعایت‭ ‬آیش‭ ‬و‭ ‬تناوب‭ ‬و‭...- ‬به‭ ‬كشت‌وكار‭ ‬دیگری‭ ‬روی‭ ‬می‌آورد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬كاهش‭ ‬سطح‭ ‬زیركشت‭ ‬محصول‭ ‬یاد‭ ‬شده،‭ ‬این‌بار‭ ‬محصول‭ ‬به‭ ‬چندبرابر‭ ‬قیمت‭ ‬سال‭ ‬گذشته‭ ‬می‌رسد‭ ‬و‭ ‬باز‭ ‬كشاورز‭ ‬بخت‭ ‬برگشته‭ ‬می‌ماند‭ ‬و‭ ‬وام‭ ‬و‭ ‬بهره‭ ‬بانكی‭ ‬و‭ ‬چك‭ ‬و‭ ‬سفته‌هایی‭ ‬كه‭ ‬برای‭ ‬خرید‭ ‬بذر‭ ‬و‭ ‬كود‭ ‬و‭ ‬سم‭ ‬كارتن،‭ ‬نخ‭ ‬و‭ ‬قیچی‭ ‬و‭... ‬به‭ ‬امانت‭ ‬گذاشته‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬روند‭ ‬هرسال‭ ‬با‭ ‬فقیرتر‭ ‬شدن‭ ‬كشاورز‭ ‬و‭ ‬چشم‌‭ ‬انتظاری‭ ‬سالی‭ ‬بهتر‭ ‬استمرار‭ ‬می‌یابد‭.‬
نهادینه‭ ‬كردن‭ ‬كشاورزی‭ ‬قراردادی
چند‭ ‬سالی‭ ‬است‭ ‬كه‭ ‬وزیر‭ ‬كشاورزی‭ ‬سعی‭ ‬در‭ ‬نهادینه‭ ‬كردن‭ ‬كشاورزی‭ ‬قراردادی‭ ‬داشته‭ ‬و‭ ‬مدیران‭ ‬ارشد‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬مهندس‭ ‬بهزاد‭ ‬نیكخواه‭-‬مدیر‭ ‬اعتبارات‭ ‬بانك‭ ‬كشاورزی‭- ‬با‭ ‬پشتكار‭ ‬و‭ ‬تلاش‭ ‬بی‌وقفه‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬صرف‭ ‬هزینه‭ ‬شخصی‭ ‬برای‭ ‬تحقیقات‭ ‬و‭ ‬فرصت‭ ‬مطالعاتی‭ ‬در‭ ‬رابطه‭ ‬با‭ ‬كشاورزی‭ ‬قراردادی‭ ‬و‭ ‬تهیه‭ ‬یك‭ ‬كتابچه‭ ‬ارزشمند‭ ‬و‭ ‬قابل‭ ‬آموزش‭ ‬مسیر‭ ‬تازه‌ای‭ ‬برای‭ ‬كشاورزی‭ ‬قراردادی‭ ‬و‭ ‬تعامل‭ ‬بین‭ ‬تولیدكننده،‭ ‬تأمین‌كننده،‭ ‬تبدیل‌كننده،‭ ‬انباركننده،‭ ‬صادركننده‭ ‬و‭ ‬عواملی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬قبیل‭ ‬را‭-‬با‭ ‬نگرش‭ ‬به‭ ‬چرخه‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬رعایت‭ ‬حال‭ ‬دیگر‭ ‬فعالان‭ ‬این‭ ‬زنجیره‭- ‬آماده‭ ‬استمرار‭ ‬كار‭ ‬می‌كند‭. ‬
چه‭ ‬نیكوست‭ ‬دولت‭ ‬هر‭ ‬سال‭ ‬و‭ ‬حداقل‭ ‬سه‭ ‬ماه‭ ‬از‭ ‬آغاز‭ ‬هر‭ ‬فعالیت‭ ‬كشاورزی‭-‬در‭ ‬همه‭ ‬زیربخش‌ها‭- ‬سرانه‭ ‬مصرف‭ ‬و‭ ‬نیاز‭ ‬سالانه‭ ‬كشور،‭ ‬واریته‌های‭ ‬مورد‭ ‬نظر‭ ‬و‭ ‬سلیقه‭ ‬مصرف‌كنندگان‭ ‬و‭ ‬تشویق‌ها‭ ‬و‭ ‬حمایت‌هایی‭ ‬كه‭ ‬از‭ ‬محصولات‭ ‬استراتژیك‭ ‬یا‭ ‬مشخص‭ ‬صورت‭ ‬می‌گیرد‭ ‬اعلام‭ ‬كند‭.‬
همزمان‭ ‬در‭ ‬میادین‭ ‬بزرگ‭ ‬میوه‭ ‬و‭ ‬تره‌بار‭ ‬تهران‭ ‬و‭ ‬شهرستان‌ها‭ ‬باید‭ ‬تعاونی‌های‭ ‬صنایع‭ ‬تكمیلی،‭ ‬تبدیلی‭ ‬و‭ ‬جانبی‭ ‬شكل‭ ‬گیرد‭. ‬صادركنندگان،‭ ‬تأمین‌كنندگان‭ ‬و‭ ‬بازرگانان‭ ‬با‭ ‬كشاورزان‭ ‬وارد‭ ‬مذاكره‭ ‬و‭ ‬عقد‭ ‬قرارداد‭ ‬شده،‭ ‬بذور‭ ‬واریته‌ها‭ ‬و‭ ‬نژاد‌های‭ ‬مورد‭ ‬نظر‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬كشت‭ ‬یا‭ ‬پرورش‭ ‬یا‭ ‬تولید‭ ‬سفارش‭ ‬داده،‭ ‬بهره‌بردار‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مسیر‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬خدمات‭ ‬مهندسی‭ ‬و‭ ‬كارشناسی،‭ ‬مكانیزاسیون‭ ‬اصولی‭ ‬و‭ ‬استاندارد‭ ‬قرار‭ ‬داده،‭ ‬محصولات‭ ‬وی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬قیمت‭ ‬مشخص‭-‬یا‭ ‬با‭ ‬نوسان‭ ‬مشخص‭- ‬خریداری‭ ‬نماید ‬ به‭ ‬عهده‭ ‬وزارت‭ ‬كشاورزی‭ ‬است‭ ‬كه‭ ‬كشاورزی‭ ‬قراردادی‭ ‬را‭ ‬به‌عنوان‭ ‬كسب‌وكار‭ ‬نوین‭ -‬حداقل‭ ‬در‭ ‬ایران‭- ‬به‭ ‬رسمیت‭ ‬شناسد‭ ‬و‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬فرهنگ‌سازی‭ ‬آن‭ ‬اقدام‭ ‬كند‭. ‬
در‭ ‬شماره‌های‭ ‬بعدی‭ ‬بیشتر‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬باره‭ ‬خواهیم‭ ‬نوشت‭ ‬و‭ ‬تجارب‭ ‬مدیران‭ ‬را‭ ‬مطرح‭ ‬خواهیم‭ ‬كرد‭. ‬
ماهنامه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۲۶ و ۲۲۷ - سال ۱۳۹۷
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow