زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
ناکامی زنجیره سیب ایران

ناکامی زنجیره سیب ایران

میلیون‌ها دلار ارز بر باد رفته

سیب محصول نام‌آشنای تمام قاره‌هاست. میوه‌ای که علاوه‌بر یک محصول باغی و کشاورزی، به‌عنوان ماده‌غذایی، خواص درمانی، بهداشتی آرایشی، خشکبار و ... استفاده می‌شود و نقش عمده‌ای در ایجاد اشتغال، ارزش‌افزوده و ارزآوری ایفا می‌کند. 
خوشبختانه حدود 20 درصد از کل میزان تولید محصولات باغی ایران به سیب اختصاص داشته و استان‌های آذربایجان‌غربی، آذربایجان‌شرقی و تهران در مجموع بیش از نیمی از تولید محصول سیب را دارا هستند. فائو می‌گوید ایران با یک میلیون و 572 هزار تن تولید سیب در رتبه نهم تولیدکنندگان سیب دنیا قرار دارد (نزدیک به 2 درصد از کل تولید جهانی). در‌حالی که چین با تولیدی نزدیک به 40 میلیون تن رتبه اول را به خود اختصاص داده است. 
ایران تا سال 2015 از نظر صادرات سیب در رتبه بیست و یکم قرار داشته که با توسعه حجم صادرات سیب توانست در سال 2016 به رتبه نهم وزنی ارتقاء یابد. در این سال از نظر ارزشی، ایران زیر میانگین جهانی بوده و رتبه چهاردهم را به خود اختصاص داد.کشورهای روسیه، هندوستان، عربستان، امارات‌متحده‌عربی، مصر و بنگلادش و حتی کشورهای اروپایی و آسیای جنوب شرقی علاوه بر عراق، افغانستان و پاکستان می‌توانند از مشتریان قوی سیب صادراتی ما باشند البته صادرات ایران به کشورهای روسیه، هندوستان، امارات عربی متحده و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس و آسیای جنوبی بسیار ضعیف بوده و با نیاز بازار این کشورها همخوانی مناسبی ندارد. از نظر ارزشی نیز باید توجه کرد که قیمت سیب ایران حدودا 27 درصد زیر قیمت میانگین جهانی سیب است. زیرا با اینکه طعم و کیفیت سیب ایران خوب است، توجه نکردن به برداشت صحیح، درجه‌بندی، بسته‌بندی و از طرفی رعایت نکردن سلایق بازارهای خریدار و... دلایل ارزانی سیب ایران است.

اعمال تعرفه ترجیحی

مهندس حجتی، وزیر کشاورزی در بازدید نوروزی به عدم خرید محصولات ایرانی از سوی کشورهای دیگر به دلایل اقتصادی اشاره کرد و گفت: سیب درختی به قیمت 8 تا 12 دلار از آمریکا به مالزی صادر می‌شود درحالی که ایران جزو 10 کشور اول در تولید سیب درختی به حساب می‌آید و از طرف دیگر نخست وزیر مالزی بدون اینکه سفارش خرید سیب درختی از ایران داشته باشد فشار می‌آورد که چرا حجم صادرات پالم به ایران نصف شده است اما مالزی حاضر نیست تعرفه ترجیحی با ما تنظیم کند. وی با اشاره به صادرات حدود 540 هزار تن سیب درختی در سال 96 گفت: بدون داشتن یارانه صادراتی توانستیم در ازای واردات موز، صادرات سیب داشته باشیم و تعرفه ترجیحی را اعمال کنیم.

تا امروز زنجیره به نتیجه‌ای نرسیده است!

مهندس مولایی، تولیدکننده نمونه سیب درختی، در پاسخ سوال خبرنگار مجله مبنی بر اینکه ایجاد زنجیره سیب چه کمکی به کشاورز می‌کند گفت: در صادرات خیلی ضعیف هستیم، در سال جاری700 هزار تن سیب صادر شدکه بعضا ارزان‌تر از بازار داخلی به فروش رسیده و تنها دلخوشی دولت خروج محصول مازاد از کشور است. در سال گذشته 5/3 میلیون تن تولید سیب داشتیم که 5/2 تن آن مازاد مصرف داخلی بود. دولت باید راه‌های تجارت بین‌الملل را باز کند.با ایجاد زنجیره سیب شاید بازار تجارت آن رونق یابد اما تا امروز زنجیره به نتیجه‌ای نرسیده است.
این باغدار نمونه در مورد نحوه فعالیت زنجیره سیب اضافه کرد: دولت با تشکیل زنجیره سیب می‌خواهد بدون اینکه هزینه‌ای متقبل شود، تولید‌کننده و صادر‌کننده را شریک یکدیگر کند طوری که70 درصد سود به کشاورز و 30درصد آن به تاجر برسد. اما واقعیت این است که معدود باغدارانی سرمایه مشارکت را دارند و بهتر است دولت با صادراتچی مشارکت کند طوری که تاجر سیب را پیش‌خرید کند و برای سود و زیانش با دولت طرف باشد.
وی خاطرنشان کرد: تاجایی که اطلاع دارم هر سهام برای صدتن سیب است.اگر باغ‌داری توان این حجم تولید را نداشته باشد می‌تواند در قالب تعاونی‌ها یا به‌صورت مشارکتی با چند کشاورز دیگر این سهام را خریداری کنند.

تشکل‌های صادرات محور در دستور کار

گفته می‌شود براساس سیاست‌های ابلاغی بخش کشاورزی، ایجاد زنجیره‌های تولید و تأمین بخش کشاورزی با هدف افزایش راندمان و بهره‌وری در این بخش و ایجاد تشکل‌های قوی صادرات محور در دستور کار قرار گرفته است. بر مبنای همین سیاست، تحت هدایت دفتر توسعه صادرات و از طریق اجماع تولیدکنندگان، صادرکنندگان و سایر فعالین ذیربط، از آبان ماه سال 95 جلسات هیئت موسس زنجیره سیب ایران برگزار گردید که با توجه به گستردگی مناطق تولید سیب در ایران، این مهم به‌صورت موازی در استان‌های آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی، اصفهان، تهران و فارس به‌صورت همزمان و با توافق نهایی برای آیین‌نامه زنجیره سیب ایران (با محوریت صادرات)، جلو رفته است. باید توجه داشت در صورت صادرات محور شدن سیب‌درختی تمامی حلقه‌های مرتبط از تولید سیب تا برداشت، سورت و بسته‌بندی، حمل‌و‌نقل، فرآوری و مصرف را شامل می‌گردد.
حلقه‌هایی ازقبیل تامین‌کننده‌های نهاده‌ها و ماشین‌های کشاورزی، باغداران سیب، صنایع تبدیلی وتکمیلی، حمل‌و‌نقل داخلی و بین‌المللی، بازرگانی، تحقیق و توسعه، صادرکنندگان سیب و نیز تامین‌کنندگان خدمات مرتبط، خریداران، سازمان‌ها و نهادهای پشتیبان و اتحادیه‌های فعال در این زمینه، درکنار هم زنجیره سیب را تشکیل می‌دهند.

دولت از صادرکننده به‌عنوان اهرم اجرائی حمایت کند

یکی از صادرکنندگان سیب به روسیه و چند کشور همسایه در‌خصوص وضعیت صادرات سیب درختی ایران به نشریه گفت: قیمت تمام شده بالای محصول به جهت بالا بودن هزینه‌های بالاسری و استفاده از روش‌های سنتی برای برداشت، بسته‌بندی و حمل‌و‌نقل، باعث می‌شود تا سیب درختی ایران از رقابت با کشورهای ازبکستان، ترکیه و چین بازماند.
وی به تشریح دلایل تفاوت قیمت سیب ایران و دیگر کشورها پرداخت و افزود: در زمان بی‌رونقی و پائین بودن قیمت‌ها جهت امکان حضور و عرضه مستمر محصول‌، دولت ترکیه به‌منظور حفظ و ارتقا جایگاه خود در بازار جهانی خیلی از هزینه‌های تولید و بازاریابی را به‌صورت سوبسید به تجار ترک پرداخت می‌نماید تا تجار ترک با حاشیه سود کمو بدون تحمل ضرر، محصول خود را عرضه و سهم فروش خود را در بازارهای هدف حفظ کنند.
این فعال عرصه صادرات در پاسخ به این سوال که "آیا دولت ایران از تجار و صادرکنندگان محصولات کشاورزی حمایت‌های این‌چنینی دارد" اظهار داشت: تنها حمایت دولت اعمال تخفیف‌های مالیاتی برای صادرکنندگان می‌باشد ولی هیچ نوع خدمات مشاوره‌ای‌، حقوقی‌، نظارتی و هدایت‌کننده به صادر‌کننده ارائه نمی‌شود و تسهیلات مناسبی برای انتقال راحت و سیال وجوهات ارزی در اختیار صادرکننده قرار نمی‌گیرد. لذا تجار سعی می‌کنند به جای انتقال ارز، معادل ارزش ارز حاصل از صادرات خود، کالا از کشور مقصد صادراتی خریداری و به کشور وارد کنند.
این صادرکننده سیب درمورد اجرای زنجیره سیب افزود: تجربه به من نشان داده است تا زمانی که دولت سیاست‌گذاری متناسب با واقعیات بازارهای جهانی انجام ندهد، این فرآیند که می‌خواهیم دست تولید‌کننده را در دست صادر‌کننده بگذاریم جنبه شعاری و نمایشی خواهد داشت.
وی خاطرنشان کرد: اگر دولت از صادرکننده به‌عنوان اهرم اجرائی خود در امر صادرات و ارزآوری حمایت کند و فرآیندهای تولید، بسته‌بندی، حمل کالا، بازاریابی و فروش را به‌درستی تدوین و عملیاتی نماید؛ یقینا می‌توانیم بازارهای منطقه را یکی پس از دیگری فتح کنیم.

به نظر می‌رسد...

به نظر می‌رسد ایجاد زنجیره تولید تا صادرات، با حذف واسطه‌‌گری و دلال‌بازی بتواند روزنه امیدی در دل و جیب کشاورزان ایجاد کند و مازاد محصول تولیدی که بعضا باغدار زحمت‌کش به‌علت نبود مشتری باید تنها سرمایه خود را به خاک برگرداند، در بازارهای خارجی خودی نشان ‌دهد. اما باید در‌نظر گرفت ایجاد زنجیره، حمایت عملی دولت و در‌نظر‌گرفتن مشوق‌ها و تسهیلات کارآمد بانکی برای تمام ارکان این زنجیره از تولیدکننده، ترابری تا تاجر را می‌طلبد.

نشریه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۱۹ - سال ۱۳۹۷
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow